Wat is ashwagandha?

In de Ayurvedische geneeskunde (het eeuwenoude gezondheidssysteem uit India) is ashwagandha een van de meest gebruikte kruiden. De plant draagt de wetenschappelijke naam Withania somnifera en behoort tot de nachtschadefamilie (Solanaceae), dezelfde plantenfamilie als de tomaat en de aardappel. Andere benamingen die je kunt tegenkomen zijn Indian ginseng en winterkers (winter cherry). De plant is van oorsprong te vinden in het Midden-Oosten, delen van Afrika, Zuid-Europa, het Indiase subcontinent en Zuidoost-Azië. Vooral de wortel en de bladeren worden gebruikt voor de bereiding van extracten en supplementen.

Adaptogeen: wat betekent dat?

Ashwagandha wordt in de kruidengeneeskunde een adaptogeen genoemd. Dat is een stof die het lichaam zou helpen om zich beter aan te passen aan fysieke en mentale stress. In de praktijk betekent dit dat het kruid wordt ingezet bij klachten die samenhangen met langdurige stress, zoals vermoeidheid, innerlijke onrust en slaapproblemen. Het idee achter een adaptogeen is dat het geen specifiek orgaan aanstuurt, maar eerder het evenwicht in het lichaam als geheel ondersteunt.

Hoe werkt het in het lichaam?

Onderzoek richt zich vooral op de invloed van ashwagandha op de HPA-as (hypothalamus-hypofyse-bijnieras). Dit is het hormonale systeem dat de stressreactie regelt, onder andere via het hormoon cortisol. Bij langdurige stress kan deze as uit balans raken, maar dat betekent niet dat cortisol bij iedereen voortdurend verhoogd is. Klinische studies bij volwassenen met zelfgerapporteerde hoge stress laten zien dat ashwagandha-extract geassocieerd is met een verlaging van cortisolniveaus en een vermindering van ervaren stress- en angstklachten. Daarnaast worden in de wetenschappelijke literatuur mogelijke kalmerende (sedatieve) en neuroprotectieve eigenschappen beschreven, evenals effecten op slaapkwaliteit.

Wat zegt de wetenschap?

De wetenschappelijke belangstelling voor ashwagandha is de laatste jaren sterk gegroeid. Er zijn gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde studies uitgevoerd (de gouden standaard in klinisch onderzoek) die wijzen op stressverlichtende effecten. Daarnaast wordt onderzoek gedaan naar ontstekingsremmende, antimicrobiële en cardioprotectieve eigenschappen, al is het bewijs daarvoor minder ver gevorderd. Het is goed om te weten dat veel studies relatief klein van opzet zijn en dat de gebruikte doseringen en extractvormen sterk kunnen verschillen, wat het lastig maakt om harde algemene conclusies te trekken.

Binnen de traditionele geneeskunde heeft ashwagandha een lange gebruiksgeschiedenis als tonicum, een middel dat het lichaam versterkt en vitaliteit ondersteunt. De onderzoeksresultaten zijn voorlopig en onderbouwen niet alle traditionele toepassingen. Bovendien is een kruid niet automatisch veilig: bij ashwagandha zijn onder meer gevallen van leverschade gemeld en zijn effecten op de schildklier een aandachtspunt.

Het RIVM raadt uit voorzorg het gebruik van producten met ashwagandha af, met extra nadruk op gebruik tijdens de zwangerschap.