Wat is atopisch eczeem?

Wie weleens te maken heeft gehad met een huid die onophoudelijk jeukt, droog aanvoelt en rode, schilferige plekken vertoont, herkent misschien de kenmerken van atopisch eczeem. Deze aandoening staat ook bekend als constitutioneel eczeem, atopische dermatitis of in de volksmond dauwworm. Het is de meest voorkomende chronische ontstekingsziekte van de huid en treft wereldwijd een groot deel van de bevolking, vooral jonge kinderen, al kan het op iedere leeftijd beginnen of aanhouden.

Hoe het ontstaat

Bij atopisch eczeem spelen drie factoren samen: een aangeboren aanleg, een verstoorde huidbarrière en een ontregeld afweersysteem. De huid van mensen met deze aandoening houdt vocht minder goed vast en laat irriterende stoffen en allergenen makkelijker door. Die verzwakte barrière is vaak de eerste stap in het ziekteproces. Het immuunsysteem reageert vervolgens te heftig op prikkels die voor een gezonde huid geen probleem zouden zijn. Ontstekingsstoffen (met name bepaalde cytokinen zoals interleukine-4 en interleukine-13) worden overmatig aangemaakt, waardoor de huid nog verder beschadigt. Zo ontstaat een vicieuze cirkel van barrièreverlies, ontsteking en jeuk.

Atopisch eczeem maakt deel uit van het zogenaamde atopisch syndroom: een groep aandoeningen die samen kunnen voorkomen, waaronder ook astma, hooikoorts en allergische bindvliesontsteking. Kinderen met eczeem hebben een verhoogde kans om later een of meer van deze aandoeningen te ontwikkelen, een patroon dat in de geneeskunde de atopische mars wordt genoemd.

Wat je eraan merkt

Het meest kenmerkende symptoom is aanhoudende, soms intense jeuk. Daarnaast kan de huid er op verschillende manieren uitzien:

• Droog, ruw en schilferig
• Rood, paars of juist lichter dan de omringende huid, afhankelijk van de huidskleur
• Verdikt en leerachtig bij langdurig krabben
• Blaasjes die kunnen opengaan en vocht afgeven
• Korstvorming en scheurtjes

Waar de plekken zitten, hangt af van de leeftijd. Bij baby’s verschijnt eczeem vaak in het gezicht en op de hoofdhuid. Bij oudere kinderen en volwassenen zijn de elleboogplooien, knieholten en handen typische plekken. Het verloop is grillig: perioden waarin de huid relatief rustig is worden afgewisseld met opvlammingen, ook wel flare-ups genoemd.

Bij wie en hoe vaak

Atopisch eczeem begint meestal in de eerste levensjaren. Bij veel kinderen nemen de klachten af naarmate ze ouder worden, maar een aanzienlijk deel houdt er ook als volwassene last van. De aandoening heeft een flinke invloed op het dagelijks leven: slaapverstoring door jeuk, schaamte over zichtbare huidafwijkingen en bij kinderen soms schoolverzuim. Ook de psychische belasting is reëel, onderzoek laat verbanden zien met angstklachten en somberheid. Erfelijke aanleg speelt een duidelijke rol: als een of beide ouders atopische aandoeningen hebben, is de kans groter dat een kind eczeem ontwikkelt.

Hoewel atopisch eczeem niet besmettelijk is en niet door voedsel wordt veroorzaakt, kunnen bepaalde omgevingsfactoren de klachten wel verergeren. Denk aan droge lucht, wollen kleding, zeep, stress of plotselinge temperatuurwisselingen. De huid reageert bij deze aandoening simpelweg heftiger op prikkels die de meeste mensen nauwelijks opmerken.