Wat betekent ATP?

In elke cel van je lichaam speelt zich een continu energieverkeer af en de spil daarvan is ATP, voluit adenosinetrifosfaat. Dit molecuul levert de energie die nodig is voor vrijwel alles wat je cellen doen: spieren samentrekken, zenuwsignalen doorgeven, nieuwe eiwitten opbouwen, stoffen door celmembranen transporteren. ATP wordt daarom wel de universele energiemunt van het lichaam genoemd.

Opbouw van het molecuul

ATP is een organische verbinding die bestaat uit drie onderdelen: de stikstofbase adenine, de suiker ribose en een keten van drie fosfaatgroepen. Het geheim zit in die fosfaatgroepen. De chemische bindingen daartussen bevatten veel energie. Wanneer de buitenste fosfaatgroep wordt afgesplitst, komt er energie vrij (ongeveer 30,5 kilojoule per mol) en ontstaat ADP (adenosinedifosfaat). Die vrijgekomen energie kan de cel direct inzetten voor allerlei processen.

Waar en hoe wordt ATP gemaakt?

Het grootste deel van je ATP wordt geproduceerd in de mitochondriën, kleine organellen die in bijna al je cellen zitten. Daar worden voedingsstoffen (met name glucose en vetzuren) stap voor stap afgebroken, waarbij de vrijkomende energie wordt gebruikt om ADP weer op te laden tot ATP. Dit gebeurt via een reeks biochemische reacties, waarvan de zogeheten oxidatieve fosforylering de belangrijkste is. Daarnaast kan ATP ook buiten de mitochondriën worden aangemaakt, bijvoorbeeld via glycolyse in het cytoplasma van de cel.

Wat doet ATP in je lichaam?

De lijst van processen die op ATP draaien is lang. Een paar voorbeelden:

• Spiercontractie: elke beweging die je maakt, van een hartslag tot het optillen van een kopje, kost ATP.
• Zenuwgeleiding: het doorgeven van signalen tussen zenuwcellen is een energievretend proces.
• Actief transport: cellen pompen voortdurend stoffen naar binnen of naar buiten tegen een concentratieverschil in en dat lukt alleen met ATP als brandstof.
• Eiwitsynthese: het aanmaken van nieuwe eiwitten, onmisbaar voor groei en herstel, vergt eveneens ATP.
• Signaaltransductie: ATP speelt een rol bij de communicatie tussen cellen.

Je lichaam verbruikt en recyclet enorme hoeveelheden ATP. Op elk willekeurig moment bevat je lichaam slechts een kleine voorraad, maar doordat ADP razendsnel weer wordt omgezet in ATP, kan de energievoorziening op peil blijven. ATP komt voor in alle bekende levensvormen (van bacteriën tot planten tot mensen) wat laat zien hoe fundamenteel dit molecuul is voor het leven zelf.