Wat is baarmoeder weghalen (hysterectomie)?

Wanneer artsen spreken over het weghalen van de baarmoeder, bedoelen ze een operatie die in de medische wereld bekendstaat als een hysterectomie. Het is een van de meest uitgevoerde gynaecologische ingrepen wereldwijd, in de Verenigde Staten staat het op de tweede plaats, direct na de keizersnede. Bij deze operatie wordt de baarmoeder (uterus) verwijderd, het holle, gespierde orgaan in het bekken waarin tijdens een zwangerschap het kind groeit.

Wat wordt er precies verwijderd?

Er bestaan verschillende vormen van deze ingreep. Bij een totale hysterectomie worden zowel de baarmoeder als de baarmoederhals (cervix) weggenomen. Bij een supracervicale hysterectomie blijft de baarmoederhals zitten en wordt alleen het bovenste deel van de baarmoeder verwijderd. Soms worden tijdens dezelfde operatie ook de eierstokken (ovariumweefsel) of de eileiders mee verwijderd, maar dat is een aparte beslissing en geen standaardonderdeel van de hysterectomie zelf.

Na het verwijderen van de baarmoeder is het niet meer mogelijk om zwanger te worden. Menstruatie stopt eveneens, omdat het baarmoederslijmvlies (de bron van de maandelijkse bloeding) er niet meer is.

Waarom wordt het gedaan?

De meest voorkomende redenen zijn goedaardige aandoeningen. Denk aan vleesbomen (myomen), endometriose, langdurig hevig menstrueel bloedverlies, of een verzakking van de baarmoeder. Naar schatting wordt bijna 68 procent van alle hysterectomieën uitgevoerd vanwege dit soort niet-kwaadaardige oorzaken. In sommige gevallen is de ingreep nodig bij een kwaadaardige aandoening, zoals baarmoeder- of baarmoederhalskanker. De verwachting is dat het aantal hysterectomieën voor goedaardige aandoeningen in de toekomst verder zal dalen, doordat er steeds meer alternatieve behandelmogelijkheden beschikbaar komen.

Hoe wordt de operatie uitgevoerd?

Er zijn verschillende operatietechnieken. Bij een abdominale hysterectomie maakt de chirurg een snede in de buik. Bij een vaginale hysterectomie wordt de baarmoeder via de vagina verwijderd, zonder snede in de buik. Daarnaast bestaan er laparoscopische methoden, waarbij via enkele kleine sneetjes in de buikwand wordt gewerkt met een camera en dunne instrumenten, ook wel een kijkoperatie genoemd. Er kan ook gebruikgemaakt worden van een operatierobot die de chirurg ondersteunt bij deze kijkoperatie.

De trend in de afgelopen decennia is een duidelijke verschuiving van de open buikoperatie naar minimaal invasieve technieken. Onderzoek uit Denemarken laat zien dat tussen 2000 en 2015 het aandeel abdominale hysterectomieën sterk daalde ten gunste van laparoscopische en vaginale benaderingen. Minimaal invasieve methoden gaan doorgaans gepaard met een korter verblijf in het ziekenhuis en een sneller herstel. Bij een kijkoperatie kunnen veel vrouwen op dezelfde dag nog naar huis.

Welke techniek het meest geschikt is, hangt af van meerdere factoren: de grootte en vorm van de baarmoeder, de reden voor de operatie, of er bijkomende aandoeningen zijn en de ervaring van de chirurg.