Wat is berberine?

In de wortels en stengels van verschillende planten, waaronder berberis (zuurbes), Coptis chinensis (Chinese gouddraad) en Phellodendron (kurkboom), zit een felgele, bittere stof die al eeuwenlang wordt gebruikt in de traditionele Chinese en Ayurvedische geneeskunde. Die stof heet berberine. Scheikundig gezien is het een zogenaamd benzylisoquinoline-alkaloïde, een groep natuurlijke verbindingen die in allerlei planten voorkomen.

Werking op de bloedsuikerspiegel

Berberine heeft de afgelopen decennia veel wetenschappelijke aandacht gekregen vanwege zijn effect op de bloedsuikerspiegel. Uit meerdere systematische reviews en meta-analyses van gerandomiseerde studies blijkt dat berberine de nuchtere bloedglucose kan verlagen bij mensen met diabetes type 2. Een van de mechanismen die hierbij een rol speelt, is de activering van het enzym AMPK (AMP-geactiveerd proteïnekinase), een eiwit dat een centrale rol speelt in de energiehuishouding van cellen. Daarnaast lijkt berberine de insulineafgifte door de bètacellen van de alvleesklier te bevorderen, maar dan specifiek wanneer de bloedsuikerspiegel verhoogd is. Dat onderscheidt het van sommige farmaceutische middelen die de insulineafgifte ook bij normale bloedsuikerwaarden stimuleren, met een risico op een te lage bloedsuiker als gevolg.

Effecten op het metabolisme

Naast de invloed op bloedsuiker laten onderzoeken zien dat berberine ook de bloedvetwaarden kan beïnvloeden. Bij mensen met het metabool syndroom (een combinatie van overgewicht, hoge bloedsuiker, verhoogde bloedvetten en hoge bloeddruk) zijn verbeteringen waargenomen in zowel het glucosemetabolisme als het lipidenprofiel. Ook bij vrouwen met PCOS (polycysteus-ovariumsyndroom), een hormonale aandoening die vaak gepaard gaat met insulineresistentie, is berberine onderzocht als insulinegevoeligheid-verbeterende stof.

Gebruik en context

Berberine wordt tegenwoordig veel verkocht als voedingssupplement, vaak in capsules van 500 mg. In China heeft het een lange geschiedenis als bestanddeel van kruidenformules, vooral op basis van Rhizoma Coptidis. Het is belangrijk om te weten dat de meeste klinische studies zijn uitgevoerd bij mensen met diabetes type 2 of aanverwante stofwisselingsproblemen. Bij gezonde vrijwilligers is het effect op de bloedsuikerspiegel ook onderzocht, maar de beschikbare studies zijn kleinschalig. De wetenschappelijke bewijslast groeit, maar is nog niet zo uitgebreid als bij reguliere geneesmiddelen. Berberine is daarmee een goed voorbeeld van een plantaardige stof die op het snijvlak zit van traditioneel gebruik en modern wetenschappelijk onderzoek.