Wat is een beroerte?

Wanneer de bloedtoevoer naar een deel van de hersenen plotseling wegvalt of wanneer een bloedvat in de hersenen scheurt, spreken artsen van een beroerte. In de medische wereld wordt vaak de term CVA gebruikt, wat staat voor cerebrovasculair accident. Hersencellen hebben voortdurend zuurstof en voedingsstoffen nodig. Zodra die aanvoer stopt (al is het maar kort) kunnen cellen afsterven, met blijvende schade als mogelijk gevolg.

Twee hoofdvormen

Er bestaan twee fundamenteel verschillende typen beroerte:

• Herseninfarct (ischemische beroerte): Verreweg de meest voorkomende vorm, goed voor zo’n 85% van alle gevallen. Hierbij raakt een bloedvat in de hersenen verstopt, meestal door een bloedstolsel. Dat stolsel kan ter plekke ontstaan in een al vernauwd bloedvat, of het kan elders in het lichaam gevormd zijn en met de bloedstroom naar de hersenen zijn meegevoerd. Een bijzondere variant is het lacunair infarct, waarbij een klein, diepgelegen bloedvat verstopt raakt, bijvoorbeeld in de thalamus of de basale ganglia.
• Hersenbloeding (hemorrhagische beroerte): Hierbij scheurt een bloedvat in of rond de hersenen, waardoor bloed in het hersenweefsel lekt. Dit beschadigt de omliggende cellen direct door druk en verstoort tegelijkertijd de normale bloedvoorziening.

Hoe ontstaat het?

De belangrijkste onderliggende oorzaak is aderverkalking (atherosclerose): een geleidelijke ophoping van vettig materiaal aan de binnenkant van bloedvaten, waardoor deze steeds nauwer worden. Daarnaast spelen hoge bloeddruk, diabetes, een hoog cholesterol, roken, hartaandoeningen en hogere leeftijd een rol als risicofactoren. Ook een familiegeschiedenis van beroertes verhoogt de kans. Veel van deze factoren hangen samen met leefstijl; voeding, beweging en stress hebben een directe invloed op de gezondheid van je bloedvaten.

Wat merk je eraan?

De klachten ontstaan vrijwel altijd plotseling. Kenmerkend zijn:

• Verlamming of krachtverlies aan één kant van het lichaam, een arm of been dat niet meer meewerkt
• Een scheve mond
• Moeite met praten, woorden vinden of taal begrijpen
• Problemen met zien of slikken
• Duizeligheid of gevoelloosheid

Hoe snel iemand hulp krijgt, maakt een groot verschil voor de mate van hersenschade. Elke minuut telt.

Verwante begrippen

Een TIA (transient ischaemic attack) wordt soms een “mini-beroerte” genoemd. Hierbij zijn de verschijnselen tijdelijk en verdwijnen ze meestal binnen enkele uren. Toch is een TIA een serieus waarschuwingssignaal: onderzoek laat zien dat het risico op een volledige beroerte in de jaren na een TIA aanzienlijk verhoogd blijft.

Na een beroerte kunnen uiteenlopende gevolgen optreden. Naast lichamelijke beperkingen zoals loopproblemen en verminderde motoriek, ontwikkelt een deel van de getroffenen cognitieve klachten, denk aan geheugenproblemen, verminderde concentratie of in sommige gevallen dementie. Dit wordt in de vakliteratuur aangeduid als poststroke cognitieve stoornissen.

Een beroerte is wereldwijd een van de belangrijkste oorzaken van blijvende invaliditeit en overlijden. Het kan iedereen treffen, maar komt vaker voor bij ouderen en bij mensen met de genoemde risicofactoren.