Wat zijn Blue Zones?

Er zijn plekken op aarde waar mensen niet alleen oud worden, maar ook op hoge leeftijd nog opvallend gezond en vitaal zijn. Deze gebieden worden Blue Zones genoemd. Het gaat om regio’s met een uitzonderlijk hoge concentratie honderdjarigen, lage sterfte op middelbare leeftijd en ouderen die lang zonder ernstige gezondheidsproblemen leven.

De vijf erkende Blue Zones

Tot op heden zijn er vijf gebieden geïdentificeerd en wetenschappelijk gevalideerd als Blue Zone:

• Ogliastra, Sardinië (Italië): een bergachtig gebied op het eiland Sardinië
• Okinawa (Japan): een eilandengroep in het zuiden van Japan
• Nicoya (Costa Rica): een schiereiland aan de Pacifische kust
• Ikaria (Griekenland): een eiland in de Egeïsche Zee
• Loma Linda (Californië, VS): een gemeenschap van zevendedagsadventisten

Het concept is ontstaan uit een expeditie van onderzoeker en journalist Dan Buettner in samenwerking met National Geographic. Samen met demografen, wetenschappers en antropologen bracht hij in kaart wat deze gebieden gemeen hebben. De naam “Blue Zone” verwees oorspronkelijk naar de blauwe cirkels die onderzoekers op de kaart tekenden rond gebieden met hoge concentraties honderdjarigen.

Gedeelde kenmerken

Wat opvalt, is dat de bewoners van deze vijf gebieden (ondanks grote culturele en geografische verschillen) een aantal leefpatronen delen. Uit onderzoek zijn negen gemeenschappelijke factoren gedestilleerd, ook wel de Power 9 genoemd. Het gaat onder meer om dagelijkse natuurlijke beweging (niet per se sporten, maar bewegen als onderdeel van het leven), een overwegend plantaardig voedingspatroon, sterke sociale verbondenheid, hechte familiebanden, een duidelijk gevoel van levensdoel en effectieve manieren om met stress om te gaan. In geen van deze gebieden is er sprake van één enkele geheime factor: het is juist de combinatie van voeding, beweging, sociale structuur en mentaal welzijn die bijdraagt aan de uitzonderlijke gezondheid.

Nuance en wetenschappelijke discussie

Hoewel het Blue Zones-concept breed is omarmd, is er ook wetenschappelijke discussie. Sommige onderzoekers wijzen erop dat de demografische gegevens in bepaalde regio’s niet altijd waterdicht zijn, geboorteregistraties uit het begin van de twintigste eeuw kunnen onnauwkeurig zijn, wat het werkelijke aantal honderdjarigen kan vertekenen. Daarnaast veranderen deze gebieden zelf: jongere generaties op Okinawa eten bijvoorbeeld anders dan hun grootouders en de levensverwachting daar daalt. Het concept is dus geen statisch gegeven, maar een momentopname van leefomstandigheden die in de loop van de tijd verschuiven.

Naast de vijf oorspronkelijke Blue Zones worden ook andere regio’s onderzocht op vergelijkbare patronen, zoals de Cilento-regio in Zuid-Italië en bergdorpen op Sicilië. Of deze gebieden officieel als Blue Zone gelden, is onderwerp van lopend onderzoek. Wat wel duidelijk is: de factoren die in Blue Zones samenkomen (een voedingspatroon rijk aan groenten, peulvruchten en volkoren granen, dagelijkse beweging op een natuurlijke manier, sterke gemeenschapszin en weinig chronische stress) komen overeen met wat breder gezondheidsonderzoek al langer aanwijst als beschermend tegen ouderdomsziekten.