Wat betekent BMI?

Wanneer je wilt inschatten of iemands gewicht in verhouding staat tot zijn of haar lengte, is de BMI (Body Mass Index) de maat die daarvoor het meest wordt gebruikt. De berekening is eenvoudig: je deelt het lichaamsgewicht in kilogrammen door de lengte in meters, vermenigvuldigd met zichzelf. Iemand van 70 kilo die 1,75 meter lang is, heeft dus een BMI van 70 ÷ (1,75 × 1,75) = 22,9.

Op basis van de uitkomst wordt het gewicht ingedeeld in categorieën. Voor veel volwassenen worden de categorieën 18,5 tot 25 voor normaal gewicht, 25 tot 30 voor overgewicht en vanaf 30 voor obesitas gebruikt, waarbij de bovengrens steeds niet meetelt. Deze indeling is geen volledige gezondheidsbeoordeling. Bij sommige groepen worden andere grenzen of aanvullende maten gebruikt. Deze indeling wordt wereldwijd gehanteerd door artsen, onderzoekers en gezondheidsorganisaties om op bevolkingsniveau patronen in gewicht en gezondheidsrisico’s in kaart te brengen.

Wat de BMI wel en niet zegt

Hoewel de BMI een handig en snel te berekenen getal is, kent het duidelijke beperkingen. De maat houdt geen rekening met de verdeling van het gewicht over het lichaam. Iemand met veel spiermassa kan een hoge BMI hebben zonder dat er sprake is van overmatig vetweefsel. Andersom kan iemand met een normale BMI toch een ongezonde hoeveelheid buikvet hebben. De BMI maakt ook geen onderscheid tussen botmassa, spiermassa en vetmassa en zegt niets over wáár in het lichaam vet zich ophoopt, terwijl juist dat gegeven veel uitmaakt voor gezondheidsrisico’s.

Onderzoek bevestigt dat de BMI als maat voor obesitas niet altijd betrouwbaar is, vooral wanneer het getal gebaseerd is op zelfgerapporteerde lengte en gewicht. Mensen schatten hun eigen lengte vaak iets te hoog in en hun gewicht iets te laag, wat tot een onderschatting van de werkelijke BMI leidt.

Bijzondere groepen

Bij bepaalde groepen vraagt de BMI om extra nuance. Bij ouderen neemt de lichaamslengte af door veranderingen in de wervelkolom, waardoor de BMI kunstmatig hoger uitvalt. Onderzoekers hebben daarom gekeken naar alternatieven, zoals het gebruik van de armspanwijdte in plaats van de staande lengte bij het berekenen van de BMI bij ouderen. De armspanwijdte wordt namelijk minder beïnvloed door het verouderingsproces.

Bij kinderen wordt de BMI anders geïnterpreteerd dan bij volwassenen. Omdat kinderen nog groeien, wordt hun BMI afgezet tegen leeftijds- en geslachtsspecifieke groeicurven.

Naast de standaard-BMI bestaan er afgeleide maten die de BMI combineren met andere waarden. Een voorbeeld is de TyG-BMI, waarbij de BMI wordt gecombineerd met bloedwaarden van triglyceriden en glucose. Deze samengestelde index wordt in onderzoek gebruikt als indicator voor insulineresistentie en het risico op hart- en vaatziekten. Lokale vetmetingen, bijvoorbeeld rond een gewricht, blijken in sommige situaties een betere voorspeller van gezondheidsuitkomsten dan de BMI alleen.

De BMI blijft een nuttig startpunt om gewicht in perspectief te plaatsen, maar geeft op zichzelf een onvolledig beeld. Het lichaam is complexer dan één getal kan vangen. Wie een goed beeld wil krijgen van de eigen gezondheid, doet er goed aan om de BMI te zien als één puzzelstukje binnen een groter geheel, samen met factoren als lichaamssamenstelling, vetdistributie, beweging en voeding.