Wat is botontkalking?

Je botten lijken misschien onveranderlijk, maar in werkelijkheid zijn ze voortdurend in beweging. Botcellen breken continu oud botweefsel af en bouwen nieuw bot op. Zolang die twee processen in balans zijn, blijven je botten stevig. Bij botontkalking raakt die balans verstoord: er wordt meer bot afgebroken dan er wordt aangemaakt. Het gevolg is dat de botten geleidelijk hun mineralen (vooral calcium) verliezen en daardoor dunner en brozer worden.

Osteoporose: de medische naam

De medische naam voor botontkalking is osteoporose. Niet alleen de hoeveelheid bot neemt af, ook de interne structuur van het bot (de zogenaamde botmatrix) raakt verstoord. Daardoor worden botten aanzienlijk kwetsbaarder. Breuken ontstaan soms al bij een kleine val of zelfs bij alledaagse bewegingen. Vooral de wervelkolom, heup, pols, bovenarm en het bekken zijn gevoelig voor zulke breuken.

Wie loopt risico?

Botontkalking komt vaker voor naarmate je ouder wordt. Na je dertigste neemt de botdichtheid langzaam af, dat is een normaal onderdeel van veroudering. Maar bij sommige mensen gaat dat proces sneller. Vrouwen worden vaker getroffen dan mannen, vooral na de overgang, wanneer het beschermende effect van oestrogeen op het bot wegvalt. Naar schatting krijgt één op de twee vrouwen en één op de vijf mannen boven de vijftig te maken met een botbreuk als gevolg van osteoporose. Het risico op breuken neemt verder toe boven de 75 jaar.

Naast leeftijd en geslacht spelen ook andere factoren een rol. Te weinig calcium en vitamine D in de voeding, weinig lichaamsbeweging, roken en overmatig alcoholgebruik kunnen het verlies van botmassa versnellen. Ook bepaalde aandoeningen en langdurig gebruik van sommige medicijnen kunnen bijdragen aan versnelde botontkalking.

Wat merk je ervan?

Het verraderlijke van botontkalking is dat je er lange tijd niets van merkt. Er is geen pijn en geen zichtbare verandering, het proces verloopt sluipend. Vaak wordt het pas ontdekt wanneer er een botbreuk optreedt, soms bij iets onschuldigs als bukken of hoesten. Bij gevorderde osteoporose in de wervelkolom kan iemand kleiner worden of een meer gebogen houding krijgen, doordat wervels langzaam inzakken.

De botdichtheid kan gemeten worden met een speciale scan (een zogenaamde DEXA-scan), waarmee vastgesteld kan worden hoe ver het botverlies gevorderd is. Zo kan osteoporose worden vastgesteld nog voordat er breuken optreden.