Wat is brandend maagzuur (reflux)?

Vrijwel iedereen heeft er weleens last van: een branderig, onaangenaam gevoel dat vanuit de maag omhoog trekt richting de keel. Dat is brandend maagzuur, in de medische wereld ook wel gastro-oesofageale reflux genoemd. De Engelse term acid reflux wordt eveneens veel gebruikt. Het woord ‘reflux’ verwijst simpelweg naar het terugstromen van maaginhoud in een richting waar die niet thuishoort, namelijk omhoog, de slokdarm in.

Hoe het ontstaat

Onderaan de slokdarm zit een ringvormige sluitspier, de onderste slokdarmsfincter. Die spier opent zich normaal gesproken alleen wanneer je slikt, zodat voedsel de maag in kan. Tussendoor houdt hij de maaginhoud op zijn plek. Bij reflux werkt dit mechanisme niet goed genoeg: de sfincter ontspant op momenten dat dat niet de bedoeling is, of sluit niet stevig genoeg af. Daardoor kan zuur maagvocht omhoogkomen en in contact komen met het slijmvlies van de slokdarm, dat daar veel gevoeliger voor is dan de maagwand zelf.

Verschillende factoren maken reflux waarschijnlijker. Overgewicht verhoogt de druk op de maag, waardoor maagzuur makkelijker omhoog wordt geperst. Grote of vetrijke maaltijden, eten vlak voor het slapengaan en bepaalde voedingsmiddelen zoals koffie, alcohol of sterk gekruid eten kunnen de klachten uitlokken. Ook zwangerschap, roken en stress spelen een rol. Opvallend genoeg laat onderzoek zien dat er een duidelijk verband bestaat tussen angst- en stemmingsklachten en reflux, mensen met angst of depressie hebben vaker last van refluxsymptomen en andersom.

Wat je eraan merkt

Het meest herkenbare symptoom is een brandend gevoel achter het borstbeen, ook wel heartburn of pyrosis genoemd. Daarnaast komt een zure of bittere smaak in de mond veel voor, vooral na het eten of bij bukken en liggen. Andere verschijnselen die bij reflux kunnen horen zijn een aanhoudende hoest, heesheid, een opgeblazen gevoel, hikken en soms keelpijn.

Wanneer het chronisch wordt

Af en toe brandend maagzuur is heel gewoon en meestal onschuldig. Wanneer de klachten echter regelmatig terugkeren (denk aan meerdere keren per week, gedurende langere tijd) spreken artsen van gastro-oesofageale refluxziekte (GORZ, of in het Engels GERD). Binnen die diagnose bestaan verschillende vormen. Bij sommige mensen is het slijmvlies van de slokdarm zichtbaar beschadigd door het zuur. Dat heet erosieve oesofagitis. Bij anderen zijn er wel klachten maar geen zichtbare afwijkingen bij een kijkonderzoek. Die vorm wordt niet-erosieve refluxziekte (NERD) genoemd en is zelfs de meest voorkomende verschijningsvorm van GERD. Binnen die groep is er nog verdere variatie: bij sommige patiënten is er daadwerkelijk te veel zuur in de slokdarm meetbaar, terwijl bij anderen de slokdarm overgevoelig reageert op normale hoeveelheden reflux, soms zelfs op zwak zure reflux die bij gezonde mensen geen klachten zou geven.

Bij langdurige, onbehandelde reflux kan het slokdarmslijmvlies op den duur veranderen. Bekende complicaties zijn vernauwing van de slokdarm en het ontstaan van Barrett-slokdarm, een aandoening waarbij de cellen van het slokdarmslijmvlies zich aanpassen aan de voortdurende blootstelling aan maagzuur.

Reflux komt op alle leeftijden voor, ook bij baby’s en kinderen. Bij zuigelingen is het zelfs heel normaal dat er regelmatig wat maaginhoud terugkomt, het spugen na de voeding dat de meeste ouders herkennen. Pas wanneer dit leidt tot groei- of voedingsproblemen of andere complicaties, wordt bij kinderen van refluxziekte gesproken.