Wat zijn brandwonden?

Wanneer de huid wordt blootgesteld aan een te hoge temperatuur of aan bepaalde chemische stoffen, elektriciteit of straling, kan het weefsel beschadigd raken. Die beschadiging noemen we een brandwond. Het gaat niet alleen om contact met vuur: ook kokend water, stoom, een heet strijkijzer of langdurige blootstelling aan de zon kunnen brandwonden veroorzaken. Een verbranding door een hete vloeistof wordt in het dagelijks taalgebruik ook wel een verbranding of verschroeiing genoemd, terwijl in het Engels onderscheid wordt gemaakt tussen een burn (droge hitte) en een scald (natte hitte, zoals stoom of heet water). Medisch gezien worden ze op dezelfde manier beoordeeld.

Hoe ontstaat de schade?

De huid bestaat uit meerdere lagen. De buitenste laag, de epidermis, vormt de eerste barrière. Daaronder ligt de dermis, een dikkere laag met bloedvaten, zenuwen en haarzakjes. Bij een brandwond worden cellen in deze lagen beschadigd of vernietigd. Hoe langer en hoe intenser het contact met de hittebron, hoe dieper de schade reikt. Boven een bepaalde kritische temperatuur begint de huid al na korte tijd af te breken en bij aanhoudende blootstelling kan de schade zich verder uitbreiden naar diepere weefsellagen.

Indeling naar diepte

• Eerstegraads brandwond: Alleen de epidermis is aangedaan. De huid is rood, licht gezwollen en pijnlijk, vergelijkbaar met een zonnebrand. Er ontstaan geen blaren.
• Tweedegraads brandwond (ook wel partiële dikte-verbranding genoemd): Zowel de epidermis als de dermis zijn beschadigd. De wond ziet er vaak vochtig of nat uit, er vormen zich blaren en de pijn kan hevig zijn. Dit is het meest voorkomende type brandwond waarbij het risico bestaat dat de schade zich alsnog uitbreidt naar diepere lagen als de wond niet goed wordt verzorgd.
• Derdegraads brandwond (volledige dikte-verbranding): Alle huidlagen zijn vernietigd. De huid kan wit, leerachtig of zwart geblakerd zijn. Opvallend genoeg is er vaak minder pijn dan bij een tweedegraads wond, omdat de zenuwen in de huid mee beschadigd zijn.
• Vierdegraads brandwond: De schade reikt voorbij de huid en tast onderliggend weefsel aan, zoals spieren, pezen of bot.

Wat merk je eraan?

De klachten hangen sterk af van de diepte en de grootte van de brandwond. Veelvoorkomende verschijnselen zijn roodheid, zwelling, blaarvorming, vervellende huid en pijn. Bij diepere wonden kan de huid juist wit of zwart verkleuren en gevoelloos worden. Belangrijk om te weten: de hoeveelheid pijn zegt niet altijd iets over de ernst. Een oppervlakkige brandwond kan flink pijn doen, terwijl een diepe wond soms nauwelijks voelbaar is doordat de zenuwuiteinden zijn aangetast.

Naast de diepte speelt ook de locatie een rol bij de ernst. Brandwonden op het gezicht, de handen, voeten, het kruis of over grote gewrichten worden als ernstiger beschouwd, ongeacht de diepte. Hetzelfde geldt voor brandwonden bij jonge kinderen, bij wie de huid dunner en kwetsbaarder is. Mayo Clinic noemt een brandwond van meer dan ongeveer acht centimeter als reden voor directe medische beoordeling. De ernst hangt daarnaast af van diepte, locatie en het getroffen huidoppervlak.

Het lichaam heeft een opmerkelijk vermogen om oppervlakkige brandwonden zelf te herstellen. Bij diepere schade raakt dat zelfherstellend vermogen echter overbelast en kan de wond zich zonder ingrijpen verder verslechteren.