Wat is calorierestrictie?

Bij calorierestrictie verminder je structureel de hoeveelheid energie die je via eten en drinken binnenkrijgt, terwijl je er wel voor zorgt dat je alle benodigde voedingsstoffen blijft krijgen. Het gaat dus niet om minder eten in de zin van jezelf uithongeren, maar om een doordachte verlaging van je calorie-inname, vaak zo’n 15 tot 25 procent minder dan wat je lichaam op dat moment verbruikt. Dat onderscheidt het van een crashdieet: de nadruk ligt op voldoende vitamines, mineralen, eiwitten en andere bouwstoffen.

Wat er in het lichaam gebeurt

Wanneer je langere tijd minder energie binnenkrijgt, past je lichaam zich aan. Het stofwisselingsniveau daalt en die daling is groter dan je op basis van het verlies aan lichaamsgewicht zou verwachten. Dit verschijnsel wordt metabole adaptatie genoemd: je lichaam wordt zuiniger met energie dan puur het verlies van vet- en spiermassa kan verklaren. Onderzoekers zien hierin een mogelijk beschermend mechanisme, omdat een lagere stofwisseling gepaard gaat met minder oxidatieve schade aan cellen.

Daarnaast lijkt calorierestrictie invloed te hebben op cellulaire veroudering. In de CALERIE-studie (een van de grootste gecontroleerde onderzoeken bij mensen) bleek dat deelnemers die twee jaar lang gematigd minder calorieën aten, lagere bloedwaarden hadden van biomarkers die samenhangen met celveroudering (zogenaamde markers van cellulaire senescentie). Ook verbeterden verschillende risicofactoren voor hart- en vaatziekten.

Verschillende vormen

Calorierestrictie kan op meer dan één manier worden toegepast. De twee meest onderzochte vormen zijn:

• Continue calorierestrictie: elke dag een gelijkmatig verlaagde calorie-inname.
• Vasten-gebaseerde strategieën: zoals intermittent fasting of om-de-dag-vasten, waarbij periodes van (bijna) niet eten worden afgewisseld met normale eetmomenten.

Uit vergelijkend onderzoek blijkt dat beide benaderingen tot vergelijkbaar gewichtsverlies leiden. Na zes maanden zien onderzoekers een afname van gemiddeld 5,5 tot 6,5 kilogram bij beide methoden. Op de korte termijn laat vasten-gebaseerd eten soms een iets groter verlies van vetmassa zien, maar de klinische betekenis van dat verschil is klein.

Bij wie en waarom het wordt onderzocht

Het meeste onderzoek naar calorierestrictie is gedaan bij mensen met overgewicht of obesitas, maar er lopen ook studies bij mensen met een gezond gewicht. Bij diermodellen (van muizen tot primaten) verlengt calorierestrictie consequent de gezonde levensduur. Bij mensen is dat effect nog niet zo eenduidig aangetoond, maar de metabole verbeteringen die onderzoekers waarnemen (betere insulinegevoeligheid, lagere ontstekingswaarden, gunstigere bloeddruk) wijzen in een vergelijkbare richting. Of dat uiteindelijk ook leidt tot een langer leven, is voorlopig een open vraag.