Wat is carnitine?

In elke cel van je lichaam bevinden zich kleine structuren die energie produceren: de mitochondriën. Om die energieproductie draaiende te houden, moeten vetzuren vanuit de cel naar de mitochondriën worden vervoerd. Dat is precies waar carnitine voor dient. Zonder carnitine kunnen langketenige vetzuren de mitochondriën niet bereiken en blijft een belangrijke energiebron onbenut.

Carnitine is een zogenaamd quaternair ammoniumzout (een kleine, wateroplosbare molecule) dat je lichaam zelf aanmaakt uit de aminozuren lysine en methionine. Die aanmaak vindt vooral plaats in de lever en de nieren. Vanuit de bloedbaan wordt carnitine verspreid naar weefsels die veel energie uit vetten halen, zoals het hart en de skeletspieren. Daar zijn de concentraties dan ook het hoogst.

Meer dan alleen vetzuurtransport

Naast het vervoeren van vetzuren speelt carnitine een rol in het afvoeren van afvalproducten uit de cel. Het enzym carnitine-acetyltransferase (CRAT) zorgt ervoor dat overtollige acetylgroepen (restproducten van de stofwisseling) aan carnitine worden gekoppeld en de mitochondriën kunnen verlaten. Dat voorkomt ophoping van acetyl-CoA, een stof die in te hoge concentraties de balans tussen vet- en suikerverbranding verstoort. Op die manier helpt carnitine het lichaam flexibel te schakelen tussen verschillende brandstofbronnen.

Voeding en eigen aanmaak

De biologisch actieve vorm is L-carnitine. Je lichaam maakt daar doorgaans genoeg van aan, ook als je vegetarisch of veganistisch eet. Via voeding komt carnitine vooral binnen door vlees en zuivel, maar de eigen productie is voor de meeste volwassenen toereikend. Bij pasgeboren baby’s ligt dat anders: zij maken carnitine nog niet of nauwelijks zelf aan. Daarom zit het van nature in moedermelk en wordt het toegevoegd aan flesvoeding. Al vrij snel na de geboorte komt de eigen aanmaak op gang.

Waar zit het vooral?

De hoogste concentraties carnitine vind je in weefsels met een hoge energiebehoefte. Het hart is daar een goed voorbeeld van, de hartspier draait voor een groot deel op vetzuurverbranding en is daarmee sterk afhankelijk van een goede carnitinevoorziening. Ook skeletspieren bevatten veel carnitine, wat logisch is gezien hun rol bij lichamelijke inspanning.

Carnitine wordt soms een halfvitamine genoemd. Dat klinkt alsof het een voedingsstof is die je per se via eten moet binnenkrijgen, maar dat is voor gezonde volwassenen niet het geval. De term verwijst naar het feit dat het lichaam de stof weliswaar zelf kan maken, maar dat er in bepaalde levensfasen (zoals vlak na de geboorte) een externe bron nodig is.