Wat betekent CFU?

Op verpakkingen van probiotica kom je vrijwel altijd de afkorting CFU tegen, wat staat voor Colony Forming Units, in het Nederlands vertaald als kolonievormende eenheden. Het getal dat erbij staat, bijvoorbeeld “10 miljard CFU”, vertelt je hoeveel levende micro-organismen er op het moment van productie of uiterste gebruiksdatum in het product zitten. Hoe hoger het aantal, hoe meer levensvatbare bacteriën het product bevat.

Hoe wordt het gemeten?

De naam verraadt eigenlijk al de meetmethode. In een laboratorium wordt een monster (bijvoorbeeld uit een probiotisch supplement, yoghurt of moedermelk) verdund en uitgestreken op een voedingsbodem (een agarplaat). Na een incubatieperiode bij de juiste temperatuur vormt elke levensvatbare bacterie (of groepje bacteriën) een zichtbare kolonie op die plaat. Door het aantal kolonies te tellen en te vermenigvuldigen met de verdunningsfactor, bereken je het aantal CFU per milliliter of per gram. Eén kolonie kan afkomstig zijn van één enkele bacteriecel, maar ook van een klompje cellen dat bij elkaar zat. Daarom spreekt men van “kolonievormende eenheden” in plaats van simpelweg “bacteriën”.

Waar kom je CFU tegen?

De eenheid wordt breed gebruikt in de microbiologie, maar voor de meeste mensen is de context van probiotica het meest herkenbaar. Probiotische producten zoals yoghurt, capsules en drankjes vermelden hun CFU-aantal om aan te geven hoeveel werkzame bacteriën ze bevatten. In wetenschappelijk onderzoek is CFU de standaardmaat om bacteriële hoeveelheden uit te drukken. Zo worden in studies naar mondgezondheid bijvoorbeeld de aantallen Streptococcus mutans in speeksel uitgedrukt in CFU per milliliter en in onderzoek naar borstvoeding worden lactobacillen in moedermelk op dezelfde manier gekwantificeerd.

Waar moet je op letten?

Een belangrijk detail is dat CFU alleen levende, deelingsvatbare micro-organismen telt. Dode bacteriën of cellen die niet meer kunnen groeien, vormen geen kolonie en worden dus niet meegeteld. Dat maakt CFU een nuttige maat voor de daadwerkelijke biologische activiteit van een product. Tegelijkertijd zegt het getal op de verpakking niet alles: de omstandigheden waaronder het product bewaard wordt (temperatuur, vocht, tijd) beïnvloeden hoeveel bacteriën daadwerkelijk levend blijven tot het moment van inname. Een product met “10 miljard CFU bij productie” kan op het moment dat je het gebruikt al aanzienlijk minder levende bacteriën bevatten.

De gangbare notatie in wetenschappelijke publicaties is logaritmisch, bijvoorbeeld 10 log₁₀ CFU, wat neerkomt op 10 miljard. In consumentenproducten zie je vaker gewone getallen of afkortingen als “10B CFU” (10 billion, oftewel 10 miljard).