Wat is cholesterol?

In je bloed en in vrijwel elke cel van je lichaam zit cholesterol: een wasachtige, vetachtige stof die je lever grotendeels zelf aanmaakt. Daarnaast krijg je cholesterol binnen via dierlijke voedingsmiddelen zoals eieren, vlees en zuivel. Hoewel cholesterol vaak in één adem wordt genoemd met hart- en vaatziekten, is het in de basis een onmisbare stof. Zonder cholesterol zou je lichaam geen celmembranen kunnen opbouwen, geen vitamine D kunnen vormen en geen hormonen zoals cortisol, oestrogeen en testosteron kunnen produceren. Ook galzuren (nodig om vetten uit je voeding te verteren) worden gemaakt uit cholesterol.

Hoe cholesterol door je lichaam reist

Omdat cholesterol niet oplost in bloed, wordt het verpakt in kleine bolletjes van vet en eiwit, de zogenaamde lipoproteïnen. De twee bekendste vormen zijn LDL (low-density lipoproteïne) en HDL (high-density lipoproteïne). LDL brengt cholesterol vanuit de lever naar de rest van het lichaam. Wanneer er te veel LDL in het bloed circuleert, kan cholesterol zich ophopen in de wanden van bloedvaten. Daar vormt het samen met andere stoffen zogenaamde plaques, die de bloedvaten geleidelijk vernauwen en stijver maken, een proces dat bekendstaat als aderverkalking of atherosclerose. HDL doet in zekere zin het omgekeerde: het neemt overtollig cholesterol op uit de weefsels en transporteert het terug naar de lever, waar het wordt afgebroken of hergebruikt. Vandaar dat LDL in de volksmond wel ‘slecht’ cholesterol wordt genoemd en HDL ‘goed’ cholesterol, al is die indeling een vereenvoudiging.

Cholesterol in de hersenen

Opvallend is dat zo’n twintig procent van al het cholesterol in je lichaam zich in de hersenen bevindt. De hersenen regelen hun eigen cholesterolhuishouding, grotendeels afgesloten van de rest van het lichaam door de bloed-hersenbarrière. Cholesterol speelt daar een rol in de opbouw van zenuwcellen en het functioneren van de verbindingen tussen neuronen.

Wanneer cholesterol een risico wordt

Een verhoogd cholesterolgehalte in het bloed (met name een hoog LDL) vergroot de kans op hart- en vaatziekten zoals een hartinfarct of beroerte. Lastig is dat een te hoog cholesterol op zichzelf geen klachten geeft; je merkt er niets van totdat het via een bloedonderzoek wordt vastgesteld. Factoren die bijdragen aan een verhoogd cholesterol zijn onder meer een voedingspatroon met veel verzadigd vet, weinig lichaamsbeweging, overgewicht en roken. Daarnaast speelt erfelijkheid een belangrijke rol: sommige mensen maken van nature meer cholesterol aan dan anderen, ongeacht hun leefstijl. Dit komt vaker voor bij mensen van Zuid-Aziatische of sub-Saharisch Afrikaanse afkomst en het risico op een verhoogd cholesterol neemt toe met de leeftijd, vooral na het vijftigste levensjaar.

Naast het totale cholesterolgehalte kijken artsen steeds vaker naar de onderlinge verhouding tussen LDL en HDL, omdat die verhouding een nauwkeuriger beeld geeft van het daadwerkelijke risico op vaatproblemen.