Wat is chronische nierziekte?

Wanneer de nieren maanden- of jarenlang niet goed functioneren, spreken artsen van chronische nierziekte (ook wel CKD genoemd, naar het Engelse chronic kidney disease). Het gaat om een geleidelijk proces: de nieren raken langzaam beschadigd en kunnen hun taken steeds minder goed uitvoeren. Die taken zijn behoorlijk veelzijdig, ze filteren afvalstoffen en overtollig water uit je bloed, houden de balans van mineralen en zouten op peil en maken bepaalde hormonen aan. Wanneer dat allemaal minder goed lukt, heeft dat gevolgen voor je hele lichaam.

Hoe ontstaat het?

De twee meest voorkomende oorzaken zijn diabetes en hoge bloeddruk. Samen zijn ze verantwoordelijk voor het grootste deel van alle gevallen. Maar er zijn meer aandoeningen die de nieren kunnen beschadigen: auto-immuunziekten zoals lupus, aangeboren nierafwijkingen (waaronder cystenieren), nierstenen, terugkerende nierinfecties en problemen met de bloedvaten die de nieren van bloed voorzien. Ook langdurig gebruik van bepaalde medicijnen kan een rol spelen. Soms werken meerdere factoren tegelijk samen.

Wat merk je ervan?

In de vroege stadia vaak helemaal niets en dat maakt chronische nierziekte verraderlijk. Veel mensen weten niet dat hun nieren minder goed werken, omdat klachten pas optreden als de schade al flink is gevorderd. In een later stadium kunnen symptomen ontstaan zoals vermoeidheid, gezwollen enkels of handen, kortademigheid, misselijkheid en soms bloed in de urine. De aandoening wordt daarom regelmatig bij toeval ontdekt, bijvoorbeeld bij een bloed- of urineonderzoek dat om een andere reden wordt gedaan.

Stadia en gevolgen

Artsen delen chronische nierziekte in vijf stadia in, op basis van hoe goed de nieren nog filteren. Dat filtervermogen wordt uitgedrukt als de geschatte glomerulaire filtratiesnelheid (eGFR). In de vroegste stadia is er wel schade meetbaar (bijvoorbeeld eiwit in de urine) maar functioneren de nieren nog redelijk. In het laatste stadium, ook wel eindstadium nierfalen (ESRD) genoemd, kunnen de nieren hun werk vrijwel niet meer doen.

Naarmate de nierziekte vordert, nemen de risico’s op andere gezondheidsproblemen toe. Vooral het hart- en vaatstelsel wordt geraakt: mensen met chronische nierziekte hebben een duidelijk verhoogd risico op hart- en vaatziekten, hartfalen en hartritmestoornissen. Dat geldt al in de vroege stadia, maar wordt sterker naarmate de nierfunctie verder afneemt. Sterker nog: bij mensen met gevorderde nierziekte is een cardiovasculaire oorzaak een veelvoorkomende doodsoorzaak, vaker nog dan het nierfalen zelf. Daarnaast komen verstoringen in de mineraalhuishouding en het botmetabolisme voor (het zogenoemde CKD-MBD), evenals bloedarmoede en een verhoogd risico op boezemfibrilleren.

Hoe vaak komt het voor?

Chronische nierziekte is wereldwijd een van de meest voorkomende chronische aandoeningen. Naar schatting heeft ongeveer één op de zeven volwassenen in de Verenigde Staten er in enige mate mee te maken. De Wereldgezondheidsorganisatie verwacht dat CKD rond 2040 de vijfde meest voorkomende chronische ziekte ter wereld zal zijn. De aandoening komt vaker voor bij ouderen en bij mensen van bepaalde etnische achtergronden, waaronder mensen met een zwarte of Zuid-Aziatische achtergrond.