Wat is chronische pijn?

Wanneer pijn langer dan drie maanden aanhoudt of telkens opnieuw de kop opsteekt, spreken artsen van chronische pijn. Dat onderscheidt het van acute pijn, die kortdurend is en meestal een duidelijke waarschuwingsfunctie heeft, denk aan de scherpe prik wanneer je je hand brandt. Bij chronische pijn is die waarschuwing niet meer nodig, maar blijft het pijnsignaal toch bestaan.

Hoe chronische pijn ontstaat

Acute pijn begint bij pijnreceptoren verspreid door je hele lichaam. Die receptoren sturen elektrische signalen via het ruggenmerg naar de hersenen, waar het signaal wordt geïnterpreteerd als pijn. Normaal gesproken dooft dat signaal uit zodra het weefsel hersteld is. Bij chronische pijn raakt het zenuwstelsel echter als het ware “ontregeld”: de zenuwen blijven pijnsignalen afgeven, ook al is er geen actieve weefselbeschadiging meer. Het zenuwstelsel wordt gevoeliger en versterkt signalen die het eerder zou hebben genegeerd. Dit proces wordt centrale sensitisatie genoemd.

Soms is er wél een voortdurende lichamelijke oorzaak, zoals een gewrichtsaandoening of zenuwbeschadiging. Maar in veel gevallen is de oorspronkelijke wond of ziekte allang genezen en is de pijn op zichzelf een probleem geworden, los van de oorspronkelijke aanleiding.

Wie het treft en hoe vaak

Chronische pijn komt opvallend veel voor. Naar schatting heeft ongeveer een vijfde van de wereldbevolking ermee te maken. Het kan iedereen treffen, maar komt vaker voor bij mensen met een lagere sociaaleconomische status, bij ouderen en bij vrouwen. In landelijke gebieden, waar de toegang tot gespecialiseerde zorg beperkter is, worden de gevolgen vaak sterker gevoeld. Inkomen en opleidingsniveau spelen ook een rol: ze beïnvloeden niet alleen het risico op chronische pijn, maar ook de toegang tot adequate hulp.

Wat iemand eraan merkt

De beleving van chronische pijn verschilt sterk van persoon tot persoon. Sommige mensen beschrijven een brandend of kloppend gevoel, anderen een dof, aanhoudend ongemak of een elektrisch tintelende sensatie. De pijn kan op één plek zitten (bijvoorbeeld in de onderrug of een gewricht) maar ook wijdverspreid zijn, zoals bij fibromyalgie.

Naast de pijn zelf zijn er vaak bijkomende klachten. Vermoeidheid, slaapproblemen, somberheid en concentratiemoeilijkheden komen veel voor. Dat is niet vreemd: aanhoudende pijn vraagt enorm veel van je lichaam en je geest. Stress, spanning en piekeren kunnen de pijn op hun beurt weer versterken, waardoor een lastig te doorbreken cirkel ontstaat. Chronische pijn is dan ook nadrukkelijk een biopsychosociaal verschijnsel, het raakt niet alleen het lichaam, maar ook het emotionele welzijn en het dagelijks functioneren.

Vormen en indelingen

Artsen maken onderscheid tussen verschillende typen chronische pijn. Nociceptieve pijn ontstaat door aanhoudende prikkeling van pijnreceptoren, bijvoorbeeld bij artrose. Neuropathische pijn komt voort uit schade aan of een stoornis in het zenuwstelsel zelf, zoals bij zenuwbeknelling of na gordelroos. Daarnaast bestaat er nociplastische pijn, waarbij het zenuwstelsel pijnsignalen versterkt zonder dat er duidelijke weefsel- of zenuwschade aantoonbaar is. Deze laatste categorie speelt een grote rol bij aandoeningen als fibromyalgie en het prikkelbaredarmsyndroom.