Wat is een clubvoet?

Wanneer een baby geboren wordt met een voet die sterk naar binnen en naar beneden gekanteld staat, spreken artsen van een clubvoet. De medische term is congenitale talipes equinovarus (afgekort CTEV). Het gaat om de meest voorkomende ernstige aangeboren afwijking van het bewegingsapparaat: wereldwijd komt het bij ongeveer 1 tot 2 op de 1.000 levendgeborenen voor.

Hoe ziet een clubvoet eruit?

Bij een clubvoet is de voet op een kenmerkende manier misvormd. De afwijking bestaat uit vier samenhangende componenten:

• Equinus: de voet staat in een spitsvoetstand, alsof het kind op de tenen wijst
• Varus: de hiel is naar binnen gedraaid
• Adductus: het voorste deel van de voet wijst naar de middenlijn van het lichaam
• Cavus: de voetholte is verhoogd, waardoor de voetboog dieper is dan normaal

De pezen die de spieren aan het bot verbinden zijn korter dan gebruikelijk, waardoor de voet in deze stand wordt getrokken. De voet voelt stijf aan en laat zich niet zomaar in een normale positie bewegen. Bij ongeveer de helft van de kinderen zijn beide voeten aangedaan. De kuit en de voet aan de aangedane kant kunnen iets kleiner zijn dan aan de andere kant.

Hoe ontstaat het?

In de meeste gevallen is de oorzaak onbekend, men spreekt dan van een idiopathische clubvoet. Er is wel een duidelijke erfelijke component: het komt vaker voor in families waar de aandoening al eerder is opgetreden. Jongens worden vaker getroffen dan meisjes. Uit grootschalig onderzoek naar risicofactoren blijkt dat onder meer roken tijdens de zwangerschap en een positieve familiegeschiedenis het risico verhogen.

Soms maakt een clubvoet deel uit van een breder syndroom, zoals trisomie 18, of ontstaat de afwijking door een neurologische oorzaak, bijvoorbeeld bij een open rug (spina bifida). In dat geval spreekt men van een neurogene clubvoet, die doorgaans stijver is en moeilijker te corrigeren.

Het is goed om onderscheid te maken met een zogenaamde positionele clubvoet. Daarbij staat de voet bij de geboorte weliswaar in een afwijkende stand, maar dat komt doordat de voet in de baarmoeder in een ongunstige houding heeft gelegen. Deze vorm is soepel, laat zich makkelijk bewegen en herstelt meestal vanzelf.

Wat als er niets gebeurt?

Zonder correctie blijft de standafwijking bestaan tot in de volwassenheid. Een kind met een onbehandelde clubvoet gaat uiteindelijk lopen op de zijkant of zelfs de bovenkant van de voet. Dat leidt tot pijn, eeltvorming, huidproblemen en ernstige beperkingen bij het lopen. De impact op de kwaliteit van leven is aanzienlijk.

Hoe vaak komt het voor?

De geboorteprevalentie verschilt per regio. In lage- en middeninkomenslanden zijn uitgebreide studies gedaan die vergelijkbare cijfers laten zien als in westerse landen: rond de 1 per 1.000 geboorten, al zijn er regionale verschillen. Na een eerste succesvolle correctie komt de afwijking bij een deel van de kinderen terug, recidiefpercentages van 26% tot 48% worden in de wetenschappelijke literatuur gerapporteerd, afhankelijk van de opvolging en het type voet.