Wat is colonkanker? | Woordenboek

De dikke darm, in medisch jargon het colon, is een buisvormig orgaan van zo’n anderhalve meter lang dat het laatste deel van je spijsverteringskanaal vormt. Het colon neemt water, bepaalde voedingsstoffen en elektrolyten op uit het verteerde voedsel. Wat overblijft, wordt als ontlasting via de endeldarm en de anus afgevoerd. Wanneer cellen in de wand van dit orgaan ongecontroleerd gaan delen, spreken we van colonkanker, ook wel dikkedarmkanker genoemd. Samen met kanker van de endeldarm (rectumkanker) valt het onder de overkoepelende term colorectale kanker.

Hoe het ontstaat

Colonkanker begint vrijwel altijd met kleine, goedaardige uitstulpingen van het darmslijmvlies: poliepen. De meeste poliepen zijn onschuldig, maar sommige kunnen in de loop van jaren veranderen in kwaadaardige tumoren. Tijdens dat proces raken de normale groeimechanismen van de cel verstoord: cellen blijven zich delen zonder dat het lichaam ze nog kan afremmen. Uiteindelijk kunnen deze kankercellen door de darmwand heen groeien en zich via bloed- of lymfevaten verspreiden naar andere organen, dat noemen we uitzaaiingen of metastasen.

Bepaalde factoren verhogen de kans op colonkanker. Leeftijd speelt een grote rol: de aandoening komt het vaakst voor bij mensen boven de vijftig, al kan het op elke leeftijd optreden. Daarnaast spelen voeding en leefstijl mee. Een voedingspatroon met weinig vezels, veel bewerkt vlees en weinig groente en fruit wordt in verband gebracht met een verhoogd risico. Overgewicht en regelmatig alcoholgebruik vergroten de kans eveneens. Ook erfelijke aanleg kan een rol spelen: wie familieleden heeft met darmkanker, loopt zelf een hoger risico.

Wat je eraan merkt

In de vroege stadia veroorzaakt colonkanker vaak geen klachten, wat het verraderlijk maakt. Naarmate de tumor groeit, kunnen er symptomen ontstaan zoals:

• Veranderingen in het ontlastingspatroon, aanhoudende diarree of juist verstopping
• Bloed bij de ontlasting, soms zichtbaar, soms alleen met een test aantoonbaar
• Buikkrampen, een opgeblazen gevoel of onverklaarbare buikpijn
• Het gevoel dat de darm niet helemaal leeg is na een toiletbezoek
• Onverklaarbaar gewichtsverlies en aanhoudende vermoeidheid

Hoe vaak het voorkomt

Colorectale kanker is wereldwijd een van de meest voorkomende vormen van kanker. In de Verenigde Staten is het de op drie na meest gediagnosticeerde kankersoort en de op een na belangrijkste oorzaak van kankersterfte. In Nederland behoort darmkanker eveneens tot de meest voorkomende kankersoorten. Juist omdat poliepen jaren nodig hebben om kwaadaardig te worden, is vroegtijdige opsporing via bevolkingsonderzoek zo waardevol: door poliepen op te sporen en te verwijderen voordat ze ontaarden, kan colonkanker in veel gevallen worden voorkomen.

Een belangrijk gegeven bij colonkanker is de rol van zogenaamde biomarkers, kenmerken van de tumor op moleculair niveau. Zo wordt bij colorectale tumoren gekeken naar de status van het mismatch-repairsysteem (MMR), een herstelmechanisme van het DNA. Tumoren met een defect in dit systeem (dMMR of MSI-hoog) gedragen zich anders dan tumoren waarbij dit systeem intact is. Deze moleculaire kenmerken zijn steeds belangrijker geworden voor het begrijpen van het ziektebeloop.