Wat betekent CRP?

Wanneer er ergens in je lichaam een ontsteking ontstaat (door een infectie, weefselschade of een chronische aandoening) reageert je lever door bepaalde eiwitten aan te maken. CRP, voluit C-reactief proteïne, is daar het bekendste voorbeeld van. Het behoort tot de zogenaamde acutefase-eiwitten: stoffen die snel in concentratie stijgen zodra het immuunsysteem actief wordt. Die stijging kan fors zijn; bij een ernstige ontsteking kan het CRP-gehalte in het bloed tot wel duizend keer hoger worden dan normaal.

Hoe CRP in het lichaam werkt

De aanmaak van CRP wordt op gang gebracht door signaalstoffen die cytokinen heten. Witte bloedcellen scheiden deze cytokinen uit wanneer ze een bedreiging waarnemen, zoals bacteriën of beschadigd weefsel. De lever vangt dat signaal op en begint CRP te produceren. Naast de lever kunnen ook andere cellen in kleinere hoeveelheden CRP aanmaken, waaronder gladde spiercellen, macrofagen (een type witte bloedcel), endotheelcellen in de bloedvatwand en vetcellen.

CRP circuleert door het bloed in een ringvormige structuur die uit vijf identieke eenheden bestaat, dit wordt de pentamere of natieve vorm genoemd. Op plekken waar ontsteking heerst, kan deze ring uiteenvallen in losse eenheden (monomeer CRP), die elk hun eigen rol spelen in de ontstekingsreactie ter plaatse.

Waarvoor CRP wordt gemeten

Een CRP-test is een bloedonderzoek dat aangeeft óf er ontsteking in het lichaam aanwezig is, maar niet precies wáár of waardoor. Het is dus een aspecifieke marker: een verhoogde waarde kan wijzen op uiteenlopende situaties, van een gewone luchtweginfectie tot een opvlamming van een darmziekte als colitis ulcerosa, of een onderliggende hartvaataandoening. Juist omdat CRP snel stijgt bij het begin van een ontsteking en ook relatief snel weer daalt als de ontsteking afneemt, is het goed bruikbaar om het verloop van een ziekteproces te volgen.

In de kindergeneeskunde wordt CRP samen met een andere marker, procalcitonine, ingezet om bij jonge kinderen met koorts in te schatten of er sprake is van een ernstige bacteriële infectie. Bij spoedeisende hulp wordt het gebruikt om sepsis (bloedvergiftiging) te helpen herkennen, al is het ook daar niet op zichzelf voldoende voor een diagnose.

CRP en chronische ontsteking

Naast acute situaties kan CRP ook langdurig licht verhoogd zijn. Dit komt voor bij chronische laaggradige ontsteking, een toestand die onder meer wordt gezien bij overgewicht, het metabool syndroom en hart- en vaatziekten. Bij kinderen en jongeren met metabool syndroom is in onderzoek aangetoond dat CRP-waarden gemiddeld hoger liggen dan bij leeftijdsgenoten zonder die aandoening. Ook bij volwassenen met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten wordt een licht verhoogd CRP beschouwd als een aanwijzing dat er een sluimerende ontstekingscomponent meespeelt.

Belangrijk om te weten: een verhoogd CRP vertelt je nooit het hele verhaal. Het is een signaal dat het lichaam ergens mee bezig is, een uitnodiging om verder te kijken, niet meer en niet minder.