Wat is curcumine?

In de wortelstok van de kurkumaplant (Curcuma longa), een lid van de gemberfamilie, zit een opvallend felgele stof die we curcumine noemen. Het is de belangrijkste van een groep verwante verbindingen, de zogenaamde curcuminoïden, waartoe ook demethoxycurcumine en bisdemethoxycurcumine behoren. Curcumine is verantwoordelijk voor de kenmerkende goudgele kleur van kurkuma en wordt daarnaast gebruikt als kleurstof in voeding (E100), als smaakmaker en als ingrediënt in cosmetica en voedingssupplementen.

Chemisch gezien is curcumine een polyfenol met de molecuulformule C₂₁H₂₀O₆. Het werd al in 1815 voor het eerst geïsoleerd door de Duitse wetenschappers Vogel en Pelletier. De eerste wetenschappelijke publicatie over een biologische werking (als antibacterieel middel) verscheen in 1949 in het tijdschrift Nature. Sindsdien is het aantal studies explosief gegroeid; er zijn inmiddels duizenden wetenschappelijke publicaties over curcumine verschenen.

Werking in het lichaam

Curcumine trekt veel wetenschappelijke aandacht vanwege zijn brede biologische activiteit. In laboratorium- en dieronderzoek laat het ontstekingsremmende, antioxidatieve en immuunmodulerende eigenschappen zien. Het kan meerdere signaalpaden in cellen beïnvloeden die betrokken zijn bij ontstekingsprocessen en oxidatieve stress. Daarnaast is er onderzoek naar mogelijke effecten op het immuunsysteem, waarbij curcumine de balans tussen verschillende typen immuuncellen lijkt te kunnen beïnvloeden, onder meer de verhouding tussen pro-inflammatoire Th1- en Th17-cellen enerzijds en regulerende T-cellen anderzijds.

Beperkte opname

Een belangrijk kenmerk van curcumine is dat het lichaam het slecht opneemt. Na inname wordt het snel afgebroken en uitgescheiden, waardoor er maar weinig in de bloedbaan terechtkomt. Dit wordt in de wetenschap aangeduid als lage biologische beschikbaarheid. Veel onderzoek richt zich daarom op aangepaste vormen (zogenaamde nanoformuleringen) die de opname proberen te verbeteren.

Traditioneel en hedendaags gebruik

Kurkuma wordt al eeuwenlang gebruikt in de traditionele geneeskunde van verschillende culturen, met name in de Ayurvedische traditie. In de moderne wetenschap wordt curcumine onderzocht in relatie tot uiteenlopende aandoeningen, waaronder ontstekingsziekten, metabole aandoeningen en bepaalde vormen van kanker. Het is daarbij goed om te weten dat veel van de veelbelovende resultaten voortkomen uit laboratoriumstudies en dierproeven. De vertaling naar bewezen effecten bij mensen is een stuk lastiger, mede door die beperkte opname. Curcumine is dan ook geen bewezen geneesmiddel, maar een stof waar actief en met groeiende interesse onderzoek naar wordt gedaan.