Wat is cytologie?

Wanneer artsen of laboranten individuele cellen willen beoordelen op afwijkingen, spreken ze van cytologie. Bij dit type onderzoek worden losse cellen (bijvoorbeeld uit urine, slijmvlies of een uitstrijkje) onder een microscoop bekeken. Het doel is om te achterhalen of de cellen er normaal uitzien, of dat er veranderingen zijn die kunnen wijzen op een ontsteking, infectie of kwaadaardige groei.

De term wordt ook wel als synoniem gebruikt voor celbiologie of celleer, het bredere vakgebied dat zich bezighoudt met de structuur, functie en levenscyclus van cellen. In de dagelijkse medische praktijk verwijst cytologie echter bijna altijd naar het microscopisch onderzoek van celmateriaal dat bij een patiënt is afgenomen.

Hoe werkt het in de praktijk?

Bij een cytologisch onderzoek wordt een monster verzameld dat losse cellen bevat. Dat kan op verschillende manieren: via een uitstrijkje van het baarmoederhalslijmvlies (het bekende bevolkingsonderzoek), via urine, of door met een dunne naald cellen op te zuigen uit een knobbeltje of zwelling. Het verzamelde materiaal wordt op een glasplaatje aangebracht, gekleurd met speciale kleurstof en vervolgens onder de microscoop beoordeeld door een gespecialiseerde laborant of patholoog.

Het verschil met histologie (een verwant vakgebied) is dat bij histologie een stukje weefsel als geheel wordt onderzocht, terwijl cytologie zich richt op individuele, losse cellen. Cytologie is daardoor vaak minder ingrijpend voor de patiënt, omdat er geen weefselbiopt nodig is.

Waar wordt het voor gebruikt?

Een van de bekendste toepassingen is het uitstrijkje ter opsporing van baarmoederhalskanker. Maar cytologisch onderzoek wordt ook ingezet bij verdenking op blaaskanker (dan worden cellen in de urine beoordeeld op afwijkingen) en bij het onderzoeken van vocht uit de longen, schildklier of lymfeklieren. Het is een belangrijk hulpmiddel om in een vroeg stadium te ontdekken of cellen kwaadaardig aan het worden zijn, nog voordat er sprake is van een tastbare tumor.

Cytologie speelt ook een rol bij het monitoren van mensen die eerder kanker hebben gehad. Door regelmatig celmateriaal te onderzoeken, kunnen eventuele nieuwe afwijkingen snel worden opgemerkt.