Wat is darmflora?

In je darmen leeft een enorme gemeenschap van micro-organismen. Die gemeenschap wordt van oudsher darmflora genoemd, al is die naam eigenlijk niet helemaal juist: het woord ‘flora’ verwijst naar planten, terwijl het hier vooral om bacteriën gaat. Tegenwoordig spreken artsen en onderzoekers daarom liever van darmmicrobiota of darmmicrobioom. Alle drie de termen verwijzen naar hetzelfde: de biljoenen micro-organismen die je maag-darmkanaal bevolken.

Het gaat niet alleen om bacteriën. Ook schimmels, virussen en zogenaamde archaea (oeroude eencelligen) maken deel uit van deze levensgemeenschap. Toch vormen bacteriën veruit de grootste groep. Twee grote bacteriefamilies, Firmicutes en Bacteroidetes, domineren bij de meeste mensen, maar de exacte samenstelling verschilt van persoon tot persoon. Factoren zoals je voeding, de manier waarop je geboren bent (vaginaal of via een keizersnede), borstvoeding, antibioticagebruik en zelfs het gewicht van je moeder tijdens de zwangerschap beïnvloeden hoe jouw persoonlijke darmmicrobiota eruitziet.

Wat doet de darmflora?

De micro-organismen in je darm zijn niet zomaar passagiers. Ze vervullen een reeks functies die direct raken aan je gezondheid. Ze helpen bij het afbreken van voedingsstoffen die je lichaam zelf niet kan verteren, zoals bepaalde vezels. Daarbij produceren ze biologisch actieve stoffen (metabolieten) die invloed hebben op allerlei processen in je lichaam. Daarnaast speelt de darmflora een rol bij het trainen en reguleren van je immuunsysteem en beschermt ze de darmwand tegen ziekteverwekkers door simpelweg de ruimte bezet te houden.

Opvallend is de verbinding tussen darmen en hersenen, de zogenaamde darm-hersen-as. Via zenuwbanen, immuunsignalen en bacteriële stofwisselingsproducten communiceren darmmicroben met het centrale zenuwstelsel. Onderzoek laat zien dat verstoringen in de darmflora samenhangen met uiteenlopende psychiatrische en neurologische aandoeningen, waaronder depressie, angststoornissen en de ziekte van Alzheimer. Dat betekent niet dat darmbacteriën die aandoeningen veroorzaken, maar de samenhang is opvallend genoeg om serieus genomen te worden.

Dysbiose: wanneer de balans verstoord raakt

Een gezonde darmflora kenmerkt zich door een grote diversiteit aan micro-organismen. Wanneer die diversiteit afneemt of de verhoudingen tussen bacteriegroepen verschuiven, spreken onderzoekers van dysbiose. Zo is bij mensen met obesitas in sommige studies een verschuiving gevonden richting meer Firmicutes en minder Bacteroidetes, al is dat beeld niet eenduidig. Dysbiose wordt ook in verband gebracht met inflammatoire darmziekten, metabole stoornissen en bepaalde vormen van kanker.

De eerste levensjaren zijn bijzonder belangrijk voor de opbouw van een gezonde darmmicrobiota. Antibioticagebruik op jonge leeftijd kan de samenstelling flink verstoren en is in onderzoek geassocieerd met een verhoogd risico op aandoeningen als astma, type 1 diabetes en de ziekte van Crohn. De darmflora is dus geen statisch gegeven, ze ontwikkelt zich, past zich aan en kan uit balans raken, met merkbare gevolgen voor het hele lichaam.