Wat is decubitus?

Wanneer je langere tijd in dezelfde houding ligt of zit, wordt de huid op bepaalde plekken voortdurend samengedrukt tussen het botoppervlak en het matras of de stoel. Door die aanhoudende druk worden de kleine bloedvaatjes in het weefsel dichtgeknepen. Het gevolg: de huid en de dieper gelegen weefsels krijgen onvoldoende zuurstof en voedingsstoffen aangeleverd. Als die situatie te lang aanhoudt, sterven cellen af en ontstaat er een wond, dat is decubitus. Naast directe druk spelen ook schuif- en wrijfkrachten een rol, bijvoorbeeld wanneer iemand in bed onderuitzakt.

In de dagelijkse praktijk hoor je ook wel de termen doorligwond, drukwond, bedzeer of druknecrose. In het Engels wordt gesproken van pressure ulcer, pressure injury of decubitus ulcer. Al die namen beschrijven hetzelfde verschijnsel.

Waar en bij wie het ontstaat

Decubitus ontwikkelt zich bij voorkeur op plekken waar bot dicht onder de huid zit: de hielen, enkels, heupen, het stuitje, de ellebogen en de schouderbladen. Mensen die het meeste risico lopen zijn degenen die zelf niet of nauwelijks van houding kunnen veranderen, denk aan bedlegerige patiënten, rolstoelgebruikers of mensen die herstellende zijn na een operatie. In verpleeghuizen komt decubitus opvallend vaak voor bij ouderen. Uit een grootschalige analyse van studies in verpleeghuizen bleek dat het een veelvoorkomend probleem is in deze setting, met aanzienlijke verschillen tussen landen en instellingen.

Hoe het zich uit

De eerste tekenen zijn subtiel: een plek op de huid die rood verkleurt (op een donkere huid eerder paars of blauw) en die niet verbleekt als je erop drukt. Die plek kan warm of juist koel aanvoelen, pijnlijk zijn of juist gevoelloos. Soms voelt het weefsel sponsachtig of hard aan. Decubitus kan zich binnen enkele uren ontwikkelen, maar verloopt meestal geleidelijker.

De ernst wordt ingedeeld in stadia. In het mildste stadium is de huid nog intact maar zichtbaar beschadigd. Bij verdere progressie ontstaat een open wond die steeds dieper reikt, eerst door de opperhuid, dan door de onderliggende huidlagen en in ernstige gevallen tot in het spierweefsel of zelfs het bot. Dat maakt decubitus meer dan alleen een huidprobleem: het is in de kern het afsterven van onderhuids weefsel en spieren.

Risicofactoren

Beperkte mobiliteit is de belangrijkste risicofactor, maar er spelen meer zaken mee. Voedingstekorten en onbedoeld gewichtsverlies vergroten de kans aanzienlijk, omdat het lichaam dan minder goed in staat is om weefsel te herstellen en gezond te houden. Ook vochtige huid (door incontinentie of overmatig zweten), verminderd gevoel in de huid (bijvoorbeeld bij zenuwbeschadiging) en een slechte doorbloeding verhogen het risico. In de zorg wordt vaak gebruikgemaakt van gestandaardiseerde meetinstrumenten, zoals de Braden-schaal, om het risico op decubitus vroegtijdig in te schatten.