Wat is dengue (knokkelkoorts)?

In de volksmond wordt dengue vaak knokkelkoorts genoemd, een naam die verwijst naar de intense gewrichtspijn die bij deze ziekte hoort. Het is een virusinfectie die je oploopt door de steek van een besmette mug, met name de Aedes aegypti-mug. Deze muggensoort komt vooral voor in tropische en subtropische gebieden: Zuidoost-Azië, Midden- en Zuid-Amerika, het Caribisch gebied, delen van Afrika en de westelijke Stille Oceaan. De ziekte breidt zich de laatste jaren echter uit naar nieuwe gebieden, waaronder delen van Europa en het zuiden van de Verenigde Staten.

Het virus en de overdracht

Het denguevirus kent vier verschillende typen, aangeduid als DENV-1 tot en met DENV-4. Een infectie met één type geeft doorgaans langdurige bescherming tegen datzelfde type, maar niet tegen de andere drie. Dat maakt het mogelijk om in je leven meerdere keren dengue te krijgen. Juist een tweede infectie met een ander virustype vormt een belangrijk risicofactor voor een ernstig verloop. Het virus verspreidt zich niet van mens op mens, er is altijd een mug als tussenschakel nodig.

Klachten en verschijningsvormen

De meeste mensen die besmet raken, merken er weinig of niets van. Wie wél klachten krijgt, wordt doorgaans 3 tot 14 dagen na de muggenbeet ziek. Typische verschijnselen zijn:

• Plotselinge hoge koorts, soms tot boven de 40°C
• Hevige hoofdpijn, vaak met pijn achter de ogen
• Flinke spier- en gewrichtspijn
• Misselijkheid en braken
• Een vlakke, rode huiduitslag die na enkele dagen kan verschijnen en lijkt op mazelen

De meeste mensen knappen binnen een week of twee op, al kan het gevoel van vermoeidheid en malaise nog weken aanhouden.

Ernstige dengue

Bij een klein deel van de geïnfecteerden (naar schatting zo’n 1 op de 20) ontwikkelt de ziekte zich tot ernstige dengue. Dit werd vroeger dengue-hemorragische koorts genoemd. Hierbij treden bloedingen op, daalt het aantal bloedplaatjes sterk en kan bloedplasma uit de bloedvaten lekken. In het ergste geval ontstaat het dengue-shocksyndroom, waarbij de bloeddruk gevaarlijk laag wordt. Dit kan levensbedreigend zijn. Risicofactoren voor zo’n ernstig beloop zijn onder meer een eerdere dengue-infectie met een ander virustype, jonge leeftijd en bestaande aandoeningen zoals diabetes.

Voorkomen en omvang

Wereldwijd worden jaarlijks miljoenen dengue-infecties gemeld. In landen als Brazilië, Indonesië en Pakistan veroorzaakt de ziekte regelmatig grote uitbraken. In Indonesië is de incidentie van dengue-hemorragische koorts de afgelopen vijftig jaar gestegen, met piekjaren die zich ruwweg om de zes tot acht jaar herhalen. In Brazilië werd de hoogste incidentie geregistreerd in 2015, met meer dan 800 gevallen per 100.000 inwoners. Ook in gebieden waar dengue voorheen niet voorkwam, zoals delen van Oost-Afrika, duiken steeds vaker gevallen op. Door klimaatverandering breidt het leefgebied van de Aedes-mug zich uit, waardoor dengue ook in gematigde streken een groeiend aandachtspunt wordt.