Wat is depressie?

Wanneer somberheid niet meer overgaat en je wekenlang het gevoel hebt dat de kleur uit het leven is verdwenen, kan er sprake zijn van een depressie. Het gaat dan niet om een dipje van een paar dagen, iedereen voelt zich weleens verdrietig of lusteloos. Bij een depressie houden die gevoelens minstens twee weken aan en grijpen ze diep in op het dagelijks functioneren. Werken, studeren, slapen, eten, contact maken met anderen: het kost allemaal veel meer moeite dan normaal, of het lukt nauwelijks.

Hoe het zich uit

Kernsymptomen van een depressie zijn een aanhoudend sombere, lege of hopeloze stemming of het verlies van interesse en plezier. Soms uit die stemming zich niet zozeer als verdriet, maar als prikkelbaarheid of onrust. Daarnaast zijn er vaak andere klachten: verlies van interesse in dingen die je eerder leuk vond, vermoeidheid die niet verdwijnt na rust, moeite met concentreren, veranderingen in eetlust of gewicht, slaapproblemen (te veel of juist te weinig slapen), gevoelens van waardeloosheid of schuld en in ernstige gevallen gedachten aan de dood of zelfdoding. Niet iedereen heeft al deze klachten, het beeld verschilt van persoon tot persoon.

Wie het treft

Een depressie kan op elke leeftijd voorkomen: bij jongeren, volwassenen en ouderen. Bij tieners ziet het er soms anders uit dan bij volwassenen, denk aan teruglopende schoolprestaties, terugtrekgedrag of juist opstandigheid. Bij vrouwen rond zwangerschap en bevalling komt depressie opvallend vaak voor. Onderzoek laat zien dat wereldwijd zo’n 9 procent van de vrouwen in de perinatale periode te maken krijgt met een combinatie van angst- en depressieklachten. Ook mensen met chronische pijn lopen een verhoogd risico: uit een grote meta-analyse blijkt dat depressie en angst veel voorkomen in die groep.

Hoe het ontstaat

Er is zelden één enkele oorzaak aan te wijzen. Meestal speelt een samenloop van factoren een rol. Biologisch gezien zijn er veranderingen in de werking van neurotransmitters in de hersenen, zoals serotonine en noradrenaline. Daarnaast spelen erfelijke aanleg, ingrijpende levensgebeurtenissen, langdurige stress, eenzaamheid en lichamelijke ziekten een rol. Ook leefstijlfactoren doen ertoe: er is groeiend wetenschappelijk bewijs dat de kwaliteit van je voeding samenhangt met het risico op depressie. Prospectief onderzoek laat zien dat mensen die structureel gezonder eten (met veel groente, fruit, volkoren en vis) minder vaak een depressie ontwikkelen. Beweging lijkt eveneens een beschermende factor te zijn. Een recente meta-analyse toonde aan dat meer dagelijkse stappen samenhangen met een lager risico op depressieve klachten.

Vormen en ernst

Artsen en psychologen onderscheiden verschillende vormen. De twee meest genoemde zijn de depressieve episode (ook wel major depression genoemd), waarbij de klachten hevig zijn en het dagelijks leven ernstig verstoren en de persisterende depressieve stoornis (dysthymie), waarbij de sombere stemming minder intens is maar minstens twee jaar aanhoudt. Daarnaast bestaan er specifieke varianten zoals de winterdepressie, die optreedt in de donkere maanden en de postpartumdepressie, die zich ontwikkelt na de bevalling. Een depressie kan eenmalig zijn, maar heeft de neiging terug te komen, dat maakt het een aandoening om serieus te nemen.