Wat is dextromethorfan (DXM)?

In vrijwel elke drogisterij en apotheek vind je hoestdranken met dextromethorfan (afgekort DXM) als werkzame stof. Het is wereldwijd de meest gebruikte hoestremmer en sinds 1958 op de markt als alternatief voor codeïne. In tegenstelling tot codeïne heeft dextromethorfan geen pijnstillende werking en onderdrukt het de ademhaling nauwelijks, wat het bij de aanbevolen dosering een veiliger optie maakt.

Hoe het werkt

Dextromethorfan dempt de hoestprikkel in de hersenen. Het blokkeert onder andere de zogenaamde NMDA-receptoren (N-methyl-D-aspartaat-receptoren) en dat mechanisme wordt gezien als de belangrijkste verklaring voor het hoestonderdrukkende effect. Chemisch gezien is het een zogenaamd semi-synthetisch opioïd, het is verwant aan opioïden zoals codeïne, maar gedraagt zich in de praktijk heel anders omdat het bij normale doseringen geen verdovend of verslavend effect heeft.

Waar je het tegenkomt

DXM zit in meer dan 140 vrij verkrijgbare hoest- en verkoudheidsmiddelen. In Nederland ken je het misschien van merken als Bisoltussin, Dampo Bij Droge Hoest of Daromefan. Het wordt vooral ingezet bij droge prikkelhoest, hoest zonder slijm, waarbij het lichaam eigenlijk geen reden heeft om te hoesten maar de hoestreflex toch steeds wordt geactiveerd.

Misbruik en dissociatieve effecten

Een belangrijk aandachtspunt bij dextromethorfan is het risico op misbruik. Bij doseringen die ruwweg tien keer hoger liggen dan de aanbevolen hoeveelheid kunnen dissociatieve en hallucinogene effecten optreden, een toestand die soms wordt vergeleken met de effecten van PCP. DXM staat in de volksmond dan ook wel bekend als “the poor man’s PCP”. Dit misbruik komt vooral voor onder jongeren en mensen die op zoek zijn naar een legale manier om een roes op te wekken. Bij zeer hoge doseringen (boven de 1500 mg per dag) kan DXM zelfs een psychotische toestand veroorzaken.

Een overdosis dextromethorfan kan zich uiten in neurologische klachten, problemen met hart en bloedvaten en maag-darmklachten. De ernst van de symptomen hangt sterk samen met de ingenomen hoeveelheid.

Nieuwere toepassingen

Opvallend genoeg heeft dextromethorfan in de loop der jaren ook een tweede leven gekregen buiten de hoestbestrijding. In combinatie met andere stoffen wordt het inmiddels ingezet bij psychiatrische aandoeningen. Zo is er een combinatie met bupropion die in 2022 door de Amerikaanse FDA is goedgekeurd voor de behandeling van depressie en bestaat er een combinatie met quinidine die wordt gebruikt bij pseudobulbair affect, een aandoening waarbij iemand oncontroleerbaar moet huilen of lachen. Deze toepassingen maken gebruik van dezelfde werking op de NMDA-receptoren, maar dan voor een heel ander doel dan hoestonderdrukking.

Hoewel dextromethorfan bij normaal gebruik als veilig wordt beschouwd, zijn er zeldzame gevallen van allergische reacties beschreven, waaronder anafylaxie. Milde bijwerkingen zoals lichte slaperigheid, duizeligheid of misselijkheid kunnen bij reguliere doseringen voorkomen.