Wat is diabetes?

Wanneer je eet, breekt je lichaam koolhydraten af tot glucose, de belangrijkste brandstof voor je cellen. Om die glucose uit het bloed naar de cellen te vervoeren, is het hormoon insuline nodig. Bij diabetes mellitus, in de volksmond suikerziekte genoemd, is dat systeem verstoord. Het gevolg: glucose hoopt zich op in het bloed, terwijl de cellen er juist te weinig van binnenkrijgen. Die chronisch verhoogde bloedsuikerspiegel, medisch hyperglykemie genoemd, kan op den duur schade aanrichten aan bloedvaten, zenuwen en organen.

Verschillende vormen

Diabetes is geen enkele ziekte, maar een verzamelnaam voor meerdere aandoeningen die allemaal het glucosemetabolisme raken. De belangrijkste vormen zijn:

• Type 1 diabetes: Het afweersysteem valt de insulineproducerende cellen in de alvleesklier aan en vernietigt ze. Daardoor maakt het lichaam vrijwel geen insuline meer aan. Deze vorm wordt vaak al op jonge leeftijd vastgesteld, maar kan op elke leeftijd ontstaan.
• Type 2 diabetes: Veruit de meest voorkomende vorm. De cellen reageren steeds minder goed op insuline, een verschijnsel dat insulineresistentie heet. De alvleesklier probeert dit te compenseren door meer insuline te maken, maar raakt op den duur uitgeput. Overgewicht (vooral vet rond de buik) en te weinig beweging spelen hierbij een grote rol.
• Zwangerschapsdiabetes (gestationele diabetes): Ontstaat tijdens de zwangerschap en verdwijnt meestal na de bevalling, maar vergroot wel de kans om later type 2 diabetes te ontwikkelen.
• Prediabetes: Een voorstadium waarbij de bloedsuikerwaarden hoger zijn dan normaal, maar nog niet hoog genoeg om als diabetes te gelden. Zonder verandering in leefstijl ontwikkelt prediabetes zich bij veel mensen tot type 2 diabetes.

Hoe merk je het?

De klachten hangen samen met de verhoogde bloedsuiker en kunnen per type verschillen. Veel voorkomende signalen zijn overmatige dorst, vaak moeten plassen, vermoeidheid, wazig zien en wondjes die slecht genezen. Bij type 1 diabetes komen de klachten vaak snel en heftig op. Type 2 diabetes ontwikkelt zich geleidelijker, sommige mensen hebben jarenlang een verhoogde bloedsuiker zonder het te merken.

Wat maakt diabetes zo ingrijpend?

De verstoorde suiker- en vetstofwisseling raakt niet alleen het bloedsuikergehalte. Langdurige hyperglykemie bevordert chronische laaggradige ontsteking en versnelt slagaderverkalking (atherosclerose). Daardoor hebben mensen met diabetes een verhoogd risico op hart- en vaatziekten, chronische nierschade en oogproblemen. Ook de lever speelt een bijzondere rol: bij zowel type 1 als type 2 diabetes raakt het glucose- en vetmetabolisme in de lever verstoord, wat de ziekte verder kan verergeren.

Wereldwijd neemt het aantal mensen met diabetes (vooral type 2) sterk toe. Dat hangt nauw samen met veranderingen in voedingspatronen en een minder beweeglijke leefstijl. Het lichaam is van nature goed uitgerust om bloedsuiker te reguleren, maar wanneer het langdurig wordt belast met een overschot aan suikers en bewerkt voedsel in combinatie met weinig lichamelijke activiteit, kan dat fijnafgestemde systeem uit balans raken.