Wat is DNA-onderzoek bij medicijnen?
DNA-onderzoek bij medicijnen is onderzoek naar iemands DNA om te voorspellen hoe het lichaam op bepaalde medicijnen reageert, zodat de keuze en dosering van een geneesmiddel beter afgestemd kunnen worden op de persoon.
Wanneer twee mensen hetzelfde medicijn in dezelfde dosering slikken, kan het effect flink verschillen. De een merkt precies wat de bedoeling is, terwijl de ander nauwelijks baat heeft of juist last krijgt van bijwerkingen. Die verschillen hebben vaak te maken met kleine variaties in het DNA, het erfelijk materiaal dat in iedere cel van je lichaam zit. DNA-onderzoek bij medicijnen, in de medische wereld ook wel farmacogenetisch of farmacogenomisch onderzoek (PGx-testen) genoemd, brengt zulke variaties in kaart.
Wat wordt er precies onderzocht?
Het onderzoek richt zich op genen die een rol spelen bij de manier waarop je lichaam medicijnen opneemt, verwerkt en afbreekt. Veel geneesmiddelen worden in de lever omgezet door enzymen. De genen die de bouwplannen voor die enzymen bevatten, kunnen van persoon tot persoon net iets anders zijn. Sommige mensen hebben een variant waardoor een enzym extra snel werkt, het medicijn wordt dan zo vlot afgebroken dat het nauwelijks effect heeft. Bij anderen werkt datzelfde enzym juist traag, waardoor het middel zich ophoopt en bijwerkingen veroorzaakt.
Met een eenvoudige test, meestal via een bloedafname of een uitstrijkje van de binnenkant van de wang, kan een laboratorium bepalen welke genvarianten iemand draagt. De uitslag verandert niet in de loop van je leven: je DNA blijft hetzelfde, dus het onderzoek hoeft in principe maar één keer te worden gedaan.
Wanneer wordt het ingezet?
Artsen kunnen farmacogenetisch onderzoek aanvragen als een medicijn minder goed lijkt te werken dan verwacht, of als iemand opvallend veel bijwerkingen ervaart. Het wordt ook steeds vaker vooraf ingezet (nog vóór iemand met een nieuw medicijn begint) om de kans op problemen te verkleinen. Dit heet pre-emptief testen. Onderzoek laat zien dat bijwerkingen van medicijnen wereldwijd een belangrijke oorzaak zijn van ziekenhuisopnames en dat genetische varianten daar in veel gevallen aan bijdragen.
Het onderzoek wordt onder meer toegepast bij antidepressiva, bloedverdunners, pijnstillers en bepaalde middelen die bij kanker worden gebruikt. Bij depressie bijvoorbeeld blijkt het percentage mensen dat goed reageert op een eerste antidepressivum relatief laag te liggen. Farmacogenomisch onderzoek kan helpen om sneller tot een passende keuze te komen.
Niet het hele verhaal
Belangrijk om te weten: DNA is slechts één factor. Hoe een medicijn uitpakt hangt ook af van leeftijd, gewicht, voeding, andere medicijnen die iemand gebruikt, lever- en nierfunctie en zelfs de samenstelling van de darmflora. Een farmacogenetische test geeft dus waardevolle informatie, maar vertelt nooit het volledige verhaal. De uitslag is een hulpmiddel dat artsen en apothekers meenemen in hun afweging, naast alle andere factoren die meespelen.
Bronnen:
- Chenchula, S., Atal, S., & Uppugunduri, C. (2024). A review of real-world evidence on preemptive pharmacogenomic testing for preventing adverse drug reactions: a reality for future health care. The Pharmacogenomics Journal.
- Oslin, D., Lynch, K., Shih, M., Ingram, E. P., Wray, L., Chapman, S. R., Kranzler, H., Gelernter, J., Pyne, J., Stone, A., Duvall, S., Lehmann, L., Thase, M., Aslam, M., Batki, S., Bjork, J., Blow, F., Brenner, L., Chen, P., ... Wood, A. (2022). Effect of Pharmacogenomic Testing for Drug-Gene Interactions on Medication Selection and Remission of Symptoms in Major Depressive Disorder: The PRIME Care Randomized Clinical Trial. Journal of the American Medical Association (JAMA).
- Khorassani, F., Jermain, M., & Cadiz, C. (2024). Pharmacogenomic Testing to Guide Treatment of Major Depressive Disorder: A Systematic Review. Current Treatment Options in Psychiatry.
- Shriver, S. P., Adams, D. V., McKelvey, B., McCune, J. S., Miles, D., Pratt, V. M., Ashcraft, K., McLeod, H. L., Williams, H., & Fleury, M. (2024). Overcoming Barriers to Discovery and Implementation of Equitable Pharmacogenomic Testing in Oncology. Journal of Clinical Oncology.
- Ji, Y., Brunk, L., Bove, B., Danyal, K., Langman, L., Mot, N., Mroz, P., Natowicz, M. R., Reddi, H., Shirts, B., Smock, K., Wool, G. D., Zhang, B. M., & Moyer, A. M. (2025). Pharmacogenomic Testing. Archives of Pathology & Laboratory Medicine.
- DNA-onderzoek bij medicijnen | Thuisarts - thuisarts.nl
- Woordenboek kanker - kanker.nl
Gerelateerde termen
Laatst geüpdatet: 14 februari 2026
Dit medisch woordenboek en deze begrippenlijst voeding & gezondheid zijn met zorg samengesteld als naslagwerk en kennisbank. De informatie in dit lexicon is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch, diëtetisch of voedingskundig advies. Mocht er onverhoopt een fout of onvolledigheid in deze verklarende woordenlijst staan, dan vernemen wij dat graag via info@ahealthylife.nl.
