Wat zijn droge ogen?

Wanneer je ogen prikken, branden of juist gaan tranen zonder duidelijke aanleiding, kan er sprake zijn van droge ogen. De medische term hiervoor is keratoconjunctivitis sicca. Het gaat om een aandoening waarbij de traanfilm (het dunne laagje vocht dat je oogoppervlak beschermt) niet goed functioneert. Dat kan komen doordat je ogen te weinig tranen aanmaken, maar ook doordat de samenstelling van die tranen niet klopt. In beide gevallen wordt het oogoppervlak onvoldoende beschermd, wat leidt tot irritatie en soms lichte beschadiging van het hoornvlies en bindvlies.

Hoe de traanfilm werkt

De traanfilm bestaat uit meerdere lagen: een waterige laag, een vettige (lipiden)laag en een slijmlaag. Elke laag heeft een eigen functie. De vettige buitenlaag, die wordt geproduceerd door de meiboomklieren in de oogleden, voorkomt dat de tranen te snel verdampen. De waterige middenlaag zorgt voor de eigenlijke bevochtiging en de slijmlaag helpt de tranen gelijkmatig over het oog te verspreiden. Wanneer een van deze lagen tekortschiet, raakt de balans verstoord. Een veelvoorkomende oorzaak is een slechte werking van de meiboomklieren (meiboomklierdisfunctie), waardoor tranen te snel verdampen.

Klachten en verschijnselen

Droge ogen uiten zich op verschillende manieren. Veel voorkomende klachten zijn een branderig, prikkend of schurend gevoel, alsof er iets in je oog zit. Daarnaast kunnen de ogen rood worden, gevoelig zijn voor licht en kun je last hebben van wazig zien of snelle vermoeidheid van de ogen. Opvallend genoeg kunnen droge ogen ook juist waterige ogen veroorzaken: het oog reageert op de irritatie met een overproductie van tranen, maar die reflextranen missen vaak de juiste samenstelling om het oog echt te beschermen. Klachten treden vaak aan beide ogen tegelijk op.

Wie er vatbaar voor is

Droge ogen komen veel voor. In de Verenigde Staten wijzen schattingen op een prevalentie van circa 8% van de bevolking, al lopen de cijfers uiteen afhankelijk van de gebruikte definitie en onderzoeksmethode. Opvallend is dat de aandoening niet alleen bij ouderen voorkomt: bij kinderen wordt de geschatte prevalentie op bijna 24% geschat, vermoedelijk mede door toenemend gebruik van beeldschermen.

Er zijn diverse risicofactoren in kaart gebracht. Hogere leeftijd en vrouwelijk geslacht verhogen het risico aanzienlijk. Langdurig werken achter een beeldscherm speelt een rol, net als het dragen van contactlenzen. Bepaalde aandoeningen verhogen de kans op droge ogen, waaronder diabetes mellitus, depressie, allergieën, astma en hypertensie. Ook eerdere oogoperaties, zoals een staaroperatie, zijn een bekende risicofactor. Omgevingsfactoren doen er eveneens toe: droge lucht, airconditioning en wind kunnen klachten uitlokken of verergeren.

Nociceptieve en neuropathische component

De klachten bij droge ogen zijn niet altijd puur het gevolg van een droog oogoppervlak. Er kan ook een neuropathische component meespelen: de zenuwen in het hoornvlies en bindvlies kunnen overgevoelig raken, bijvoorbeeld door langdurige ontsteking. Daardoor kan iemand pijnklachten ervaren die niet in verhouding staan tot de zichtbare afwijkingen aan het oog. Dit verklaart waarom symptomen en meetbare tekenen bij droge ogen niet altijd goed met elkaar overeenkomen.