Wat is dwarslaesie?

Bij een dwarslaesie is het ruggenmerg beschadigd, waardoor de communicatie tussen de hersenen en het lichaam onder het niveau van die beschadiging verstoord raakt. Het ruggenmerg fungeert als de belangrijkste zenuwbaan die signalen heen en weer stuurt tussen je hersenen en de rest van je lichaam. Wanneer die baan beschadigd raakt, kunnen signalen niet meer (of nog maar gedeeltelijk) doorkomen. Het gevolg is verlies van spierkracht, gevoel en controle over organen in het deel van het lichaam dat onder de beschadiging ligt.

De medische term is spinaal letsel of ruggenmergletsel (in het Engels: spinal cord injury, afgekort SCI). In de volksmond wordt vaak gesproken van een dwarslaesie, al dekt die term strikt genomen zowel een volledige als een onvolledige beschadiging.

Hoe ontstaat een dwarslaesie?

De oorzaken worden onderverdeeld in traumatisch en niet-traumatisch. Traumatische oorzaken zijn het gevolg van uitwendig geweld: een val, een verkeersongeval, een duik in ondiep water of een sportblessure. Niet-traumatische oorzaken komen van binnenuit, bijvoorbeeld door een tumor die op het ruggenmerg drukt, een ontsteking, een bloeding of een verminderde bloedtoevoer.

Bij het ontstaan van de schade spelen twee fasen een rol. De primaire schade treedt op door het directe letsel, de klap, de druk of het snijden in het weefsel. Daarna volgt een secundaire fase waarin het lichaam reageert met ontstekingsprocessen, zwelling, zuurstoftekort in het weefsel en afsterven van zenuwcellen. Deze secundaire cascade kan de schade in de uren en dagen na het oorspronkelijke letsel aanzienlijk verergeren.

Wat merk je eraan?

De gevolgen hangen af van twee dingen: waar in het ruggenmerg de schade zit en hoe volledig de beschadiging is.

• Bij een complete dwarslaesie is de zenuwgeleiding volledig onderbroken. Onder het niveau van de schade is er geen gevoel en geen willekeurige beweging meer.
• Bij een incomplete dwarslaesie is een deel van de zenuwverbindingen nog intact. Er kan dan nog enig gevoel of enige spierkracht resteren.

Zit de schade hoog in het ruggenmerg, in het nekgebied, dan kunnen zowel armen als benen verlamd raken. Dit heet tetraplegie (ook wel quadriplegie genoemd). Ligt de schade lager, in het borst- of lendengebied, dan zijn vooral de benen en het onderlichaam aangedaan, dat wordt paraplegie genoemd.

Naast verlies van beweging en gevoel raakt een dwarslaesie ook functies die je normaal niet bewust aanstuurt. Denk aan de werking van blaas en darmen, bloeddrukregulatie, temperatuurregeling en seksuele functie. Veel mensen met een dwarslaesie ervaren ook neuropathische pijn: pijn die ontstaat doordat beschadigde zenuwen verstoorde signalen afgeven.

Hoe vaak komt het voor?

Wereldwijd ligt de incidentie van traumatisch ruggenmergletsel rond de 26 per miljoen mensen per jaar, terwijl niet-traumatisch ruggenmergletsel op ongeveer 18 per miljoen wordt geschat. Mannen worden aanzienlijk vaker getroffen dan vrouwen en het risico neemt toe met de leeftijd. Verkeersongevallen en valpartijen zijn wereldwijd de meest voorkomende oorzaken.