Wat is dysbiose?

In je darmen leven biljoenen micro-organismen (bacteriën, schimmels, virussen) die samen het darmmicrobioom vormen. Normaal gesproken houden deze microben elkaar in balans: gunstige soorten overheersen en houden ziekteverwekkers in toom. Bij dysbiose raakt die balans verstoord. Bepaalde gezondheidsbevorderende bacteriën nemen af, terwijl schadelijke soorten de vrijgekomen ruimte innemen en gaan overgroeien. Het gaat dus niet om één specifieke ziekte, maar om een toestand van onevenwicht in het microbioom.

Hoe dysbiose ontstaat

Er zijn verschillende factoren die het microbioom uit balans kunnen brengen. Antibioticagebruik is een van de meest onderzochte oorzaken. Antibiotica doden niet alleen de ziekteverwekker waarvoor ze worden voorgeschreven, maar raken ook nuttige darmbacteriën. Vooral bij kinderen is aangetoond dat antibiotica de rijkdom en diversiteit van het darmmicrobioom verminderen, wat kan leiden tot langdurige verschuivingen in de samenstelling. In de intensieve zorg speelt dit probleem op grote schaal: patiënten op de IC ontwikkelen vaak ernstige dysbiose door een combinatie van breed-spectrum antibiotica, verminderde voedselinname en de algehele stress van kritieke ziekte.

Naast medicijngebruik speelt voeding een grote rol. Een voedingspatroon met weinig vezels en veel suiker en vet (typisch voor de westerse leefstijl) kan specifieke bacteriegroepen laten afnemen. Vezels dienen namelijk als voedingsbron voor veel gunstige darmbacteriën. Zonder die vezels verschraalt het microbioom, waardoor er ruimte ontstaat voor minder gewenste soorten.

Wat je ervan kunt merken

Dysbiose uit zich het vaakst in het maag-darmkanaal. Denk aan een opgeblazen gevoel, buikpijn, veranderd ontlastingspatroon of een algeheel ongemakkelijk gevoel in de buik. Maar de gevolgen reiken mogelijk verder dan de darmen alleen. Onderzoekers vinden steeds vaker verbanden tussen een verstoord darmmicrobioom en aandoeningen elders in het lichaam. Zo is dysbiose in verband gebracht met reumatische aandoeningen, psychiatrische stoornissen zoals depressie en psychose en zelfs neurodegeneratieve ziekten als Alzheimer. Bij psychiatrische aandoeningen zijn verstoringen in de samenstelling van het darmmicrobioom herhaaldelijk vastgesteld, al is het vaak nog onduidelijk of dysbiose een oorzaak of een gevolg is van de aandoening.

Waar het voorkomt

Hoewel dysbiose het vaakst wordt beschreven in de darmen, kan het in principe optreden overal waar een microbioom aanwezig is, op de huid, in de vagina, of in de mondholte. Zelfs buiten het menselijk lichaam bestaat het concept: in de plantenwereld kan dysbiose in de wortelzone de gezondheid van gewassen aantasten. In de medische praktijk wordt de term vrijwel altijd gebruikt in de context van het darmmicrobioom en het onderzoek ernaar groeit snel.