Wat is dysplasie?

Wanneer cellen, weefsels of organen zich niet op de gebruikelijke manier ontwikkelen, spreken artsen van dysplasie. Het gaat om een verstoring in de opbouw of organisatie van cellen: ze zien er anders uit dan normaal, groeien ongeordend, of vormen structuren die afwijken van wat je zou verwachten. De term wordt breed gebruikt in de geneeskunde en kan betrekking hebben op heel verschillende situaties, van afwijkende botvorming bij een baby tot veranderde cellen in een uitstrijkje.

Dysplasie op celniveau

Op het niveau van individuele cellen betekent dysplasie dat de cellen in een weefsel er onder de microscoop anders uitzien dan gezonde cellen. Ze kunnen groter of kleiner zijn, een afwijkende vorm hebben, of op een chaotische manier gerangschikt zijn. Dit soort celdysplasie wordt vooral besproken in de context van kankeronderzoek: het kan een voorstadium van kanker zijn, maar dat hoeft niet. Niet elke dysplasie ontwikkelt zich tot een kwaadaardige tumor. De ernst wordt vaak ingedeeld in lichtgradig, matiggradig en hooggradig, waarbij hooggradige dysplasie het dichtst bij kanker staat.

Dysplasie van organen en structuren

De term wordt ook veel gebruikt voor afwijkingen in de vorming van grotere structuren, zoals botten, gewrichten of tanden. Een bekend voorbeeld is heupdysplasie (ook wel ontwikkelingsdysplasie van de heup genoemd), waarbij de heupkom te ondiep is en het bovenbeen niet goed in de kom past. Dit komt vaker voor bij meisjes, bij eerstgeboren kinderen en bij baby’s die in stuitligging hebben gelegen. Een ander voorbeeld is fibreuze dysplasie, waarbij normaal botweefsel wordt vervangen door fibreus (bindweefselachtig) weefsel, waardoor het bot zwakker wordt.

Daarnaast bestaat ectodermale dysplasie, een groep erfelijke aandoeningen waarbij structuren die uit het ectoderm ontstaan (zoals tanden, haar en zweetklieren) zich niet normaal ontwikkelen. Mensen met deze aandoening missen vaak meerdere tanden, hebben dun of schaars haar en kunnen minder of helemaal niet zweten. Dat laatste kan problemen geven met de temperatuurregulatie van het lichaam.

Hoe herken je het?

De klachten en verschijnselen hangen volledig af van het type dysplasie. Bij heupdysplasie bij baby’s valt soms op dat één beentje minder beweeglijk is of dat de huidplooien ongelijk lopen. Bij celdysplasie in bijvoorbeeld de baarmoederhals zijn er meestal helemaal geen klachten, het wordt ontdekt bij onderzoek. Bij ectodermale dysplasie zijn de kenmerken vaak al op jonge leeftijd zichtbaar: weinig tanden, fijn haar en een droge huid.

Dysplasie is dus geen enkele ziekte, maar een verzamelbegrip voor allerlei vormen van afwijkende ontwikkeling. De betekenis hangt sterk af van de context waarin de term wordt gebruikt.