Wat is eczeem door erfelijke aanleg?

Als je huid regelmatig droog, jeukend en rood aanvoelt zonder dat daar een duidelijke uitwendige oorzaak voor is, kan er sprake zijn van eczeem door erfelijke aanleg. In de medische wereld wordt dit atopisch eczeem of atopische dermatitis genoemd. Oudere benamingen die je nog weleens tegenkomt zijn constitutioneel eczeem en dauwworm. Het is de meest voorkomende chronische ontstekingsziekte van de huid.

Hoe ontstaat het

Bij atopisch eczeem spelen twee dingen tegelijk: de huidbarrière werkt niet goed en het afweersysteem reageert heftiger dan nodig. De buitenste laag van je huid vormt normaal gesproken een stevige beschermlaag die vocht binnenhoudt en irriterende stoffen buitensluit. Bij mensen met atopisch eczeem is die barrière verzwakt. Daardoor droogt de huid sneller uit en kunnen allergenen, bacteriën en andere prikkels makkelijker binnendringen. Het immuunsysteem reageert daar vervolgens overdreven op, wat leidt tot ontsteking.

De aanleg hiervoor zit in de genen. Atopisch eczeem komt sterk familiair voor: als een of beide ouders de aandoening hebben, is de kans groter dat hun kinderen het ook ontwikkelen. Genetische variaties die de opbouw van de huidbarrière beïnvloeden (waaronder veranderingen in het eiwit filaggrine) spelen hierbij een belangrijke rol. Maar genen alleen zijn niet genoeg. Omgevingsfactoren zoals droge lucht, irriterende stoffen, stress of bepaalde allergenen kunnen een opvlamming uitlokken bij iemand die er aanleg voor heeft.

Een verstoorde huidbarrière wordt soms gezien als de eerste stap in wat de atopische mars wordt genoemd: een patroon waarbij atopisch eczeem op jonge leeftijd wordt gevolgd door andere allergische aandoeningen zoals hooikoorts of astma.

Wat merk je eraan

Het meest kenmerkende symptoom is hardnekkige jeuk, die soms zo hevig is dat het de slaap verstoort. De huid kan er rood, schilferig, verdikt of gebarsten uitzien. Soms ontstaan er blaasjes die vocht afgeven. Hoe de huid er precies uitziet, verschilt per persoon en hangt ook af van de huidskleur: op een donkere huid kan eczeem zich uiten als grijze, paarse of juist lichtere plekken.

Waar het eczeem zit, verandert vaak met de leeftijd. Bij baby’s en peuters verschijnt het veel op het gezicht en de buitenkant van armen en benen. Bij oudere kinderen en volwassenen zitten de plekken vaker in de elleboogplooien, knieholten en op de handen. Het verloop is grillig: perioden waarin de huid rustig is worden afgewisseld met opvlammingen.

Bij wie komt het voor

Atopisch eczeem begint meestal in de eerste levensjaren. Bij veel kinderen worden de klachten minder naarmate ze ouder worden, maar een deel houdt er ook als volwassene last van. De aandoening komt voor bij alle leeftijden en in alle bevolkingsgroepen. Naast de lichamelijke klachten kan het eczeem ook een flinke impact hebben op het dagelijks leven: slaapproblemen, somberheid, onzekerheid in sociale situaties en schoolverzuim of werkverzuim komen regelmatig voor.