Wat is enkelvoudig onverzadigd vet?

In de wereld van vetten en oliën bestaan er grofweg twee hoofdgroepen: verzadigde en onverzadigde vetten. Enkelvoudig onverzadigd vet, in de vakliteratuur vaak aangeduid als MUFA (monounsaturated fatty acid), valt in die tweede categorie. Het kenmerkende verschil met verzadigd vet is dat er in de vetzuurketen één dubbele binding zit tussen twee koolstofatomen, terwijl bij verzadigd vet alle bindingen enkelvoudig zijn. Die ene dubbele binding zorgt ervoor dat het vetmolecuul een knik heeft, waardoor de vetten minder strak op elkaar kunnen pakken. Dat verklaart waarom producten die rijk zijn aan enkelvoudig onverzadigd vet bij kamertemperatuur vloeibaar of zacht zijn, in tegenstelling tot de harde structuur van boter of kokosolie.

Het verschil met meervoudig onverzadigd vet (PUFA) is eenvoudig: meervoudig onverzadigd vet heeft twee of meer dubbele bindingen in de keten, enkelvoudig onverzadigd vet precies één. Bekende bronnen van enkelvoudig onverzadigd vet zijn olijfolie, avocado’s, diverse noten zoals amandelen en pinda’s en pompoenpitten. Ook vloeibare bak- en braadproducten en zachte margarines bevatten doorgaans flinke hoeveelheden van dit type vet.

Rol in het lichaam

Enkelvoudig onverzadigde vetten spelen een rol bij het in balans houden van het cholesterolgehalte in het bloed. Ze dragen bij aan het verlagen van het LDL-cholesterol, het type dat in verband wordt gebracht met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten. Onderzoek bij mensen met diabetes type 2 laat zien dat een voedingspatroon met een hoger aandeel enkelvoudig onverzadigde vetten gunstige effecten kan hebben op metabole risicofactoren, vergeleken met een koolhydraatrijker dieet.

Daarnaast zijn er aanwijzingen dat enkelvoudig onverzadigde vetten een beschermende werking hebben op bloedvaten. In laboratoriumstudies bleek dat deze vetten endotheelcellen (de cellen die de binnenwand van bloedvaten bekleden) kunnen beschermen tegen schade die wordt veroorzaakt door verzadigde vetzuren zoals palmitaat. Langketenige varianten van enkelvoudig onverzadigde vetzuren, zoals die voorkomen in bepaalde visoliën, lijken de functie van bloedvaten te kunnen verbeteren.

Ook op het gebied van spierweefsel is er groeiende wetenschappelijke interesse. Een meta-analyse van observationele studies wijst op een verband tussen een hogere inname van enkelvoudig onverzadigde vetten en een lager risico op sarcopenie, het verlies van spiermassa en spierkracht dat vooral op latere leeftijd voorkomt. De onderzoekers benadrukken wel dat het beschikbare bewijs nog beperkt is en dat meer onderzoek nodig is om harde conclusies te trekken.

Verder is er in dieronderzoek gekeken naar de effecten op het zenuwstelsel. Bij muizen met obesitas bleken enkelvoudig onverzadigde vetten een andere uitwerking op de zenuwfunctie te hebben dan verzadigde vetten, wat suggereert dat het type vet in de voeding er toe doet voor de gezondheid van perifere zenuwen.