Wat is een enzym?

In je lichaam vinden op elk moment duizenden chemische reacties plaats. Voedsel wordt afgebroken, cellen delen zich, afvalstoffen worden opgeruimd. Al die processen hebben een duwtje nodig om op gang te komen of snel genoeg te verlopen. Dat duwtje komt van enzymen: eiwitten die als versneller werken bij chemische reacties. Ze verlagen de hoeveelheid energie die nodig is om een reactie te laten plaatsvinden, waardoor processen die anders traag of helemaal niet zouden verlopen, razendsnel kunnen gebeuren. Het bijzondere is dat een enzym zelf niet wordt verbruikt, het kan steeds opnieuw dezelfde reactie op gang brengen.

Enzymen komen overal in het lichaam voor: in je bloed, in je speeksel, in je maagsap, in je darmen en in vrijwel elke cel. Elk enzym heeft een heel specifieke taak. Het werkt alleen op een bepaald molecuul, het zogenaamde substraat. Die specificiteit wordt vaak vergeleken met een puzzelstukje dat precies past. Het enzym amylase in je speeksel breekt bijvoorbeeld zetmeel af, terwijl lipase in je alvleesklier zich richt op vetten. Die taakverdeling maakt het mogelijk dat al die duizenden reacties tegelijkertijd en gecontroleerd verlopen.

Waar je enzymen tegenkomt

Enzymen spelen een rol bij vrijwel alle lichaamsfuncties. Bij de spijsvertering zorgen ze ervoor dat voedingsstoffen worden opgesplitst in kleinere bouwstenen die je lichaam kan opnemen. In je bloed zijn enzymen betrokken bij stolling, een proces dat ervoor zorgt dat een wondje stopt met bloeden. Op celniveau helpen enzymen bij het aflezen van je DNA en het aanmaken van nieuwe eiwitten.

Soms werkt een enzym niet goed, bijvoorbeeld door een genetische afwijking. Bij de ziekte van Fabry is er een tekort aan het enzym alfa-galactosidase A, waardoor bepaalde vetstoffen zich ophopen in cellen door het hele lichaam. Ook bij alvleesklieraandoeningen kan een tekort aan spijsverteringsenzymen ontstaan, wat leidt tot slechte opname van voedingsstoffen. Daarnaast zijn er enzymen buiten de cel, zogenaamde ectoënzymen, die extracellulaire stoffen afbreken en zo bijdragen aan de communicatie tussen cellen.

Je lichaam maakt enzymen zelf aan, maar ze zijn ook aanwezig in voedsel. Rauw fruit en groenten bevatten van nature enzymen die bijdragen aan het afbraakproces van voedingsstoffen. Warmte kan enzymen beschadigen, waardoor ze hun werking verliezen, een reden waarom rauw voedsel soms als voedzamer wordt beschouwd, al hangt het effect sterk af van het specifieke enzym en het voedingsmiddel.