Wat is epilepsie?

Bij epilepsie is er sprake van een chronische aandoening van de hersenen waarbij iemand herhaaldelijk last heeft van aanvallen, ook wel epileptische aanvallen of insulten genoemd. Het gaat dus niet om één enkele aanval: pas wanneer iemand meerdere aanvallen heeft gehad, of wanneer de kans op herhaling groot genoeg is, spreekt men van epilepsie. Wereldwijd heeft naar schatting 1 tot 2 procent van de bevolking deze aandoening, wat het een van de meest voorkomende neurologische ziektebeelden maakt.

Wat er in de hersenen gebeurt

De hersenen werken met elektrische signalen die voortdurend heen en weer worden gestuurd tussen zenuwcellen. Bij epilepsie raken groepen hersencellen tijdelijk overprikkeld en vuren ze gelijktijdig en ongecontroleerd signalen af. Je kunt het vergelijken met een kortsluiting: de normale communicatie tussen hersencellen wordt even verstoord. Zo’n ontlading kan beperkt blijven tot één deel van de hersenen, maar kan zich ook razendsnel over het hele brein verspreiden. Wat iemand tijdens een aanval ervaart, hangt af van welk hersengebied erbij betrokken is.

Oorzaken en risicofactoren

Epilepsie kan op elke leeftijd ontstaan, maar komt het vaakst voor bij jonge kinderen en bij ouderen. Soms is er een duidelijke oorzaak aan te wijzen, zoals hersenbeschadiging door een beroerte, een hersentumor, een hoofdletsel, een herseninfectie of een afwijking in de hersenontwikkeling. Bij een deel van de mensen speelt erfelijkheid een rol. Toch blijft bij een aanzienlijk deel van de gevallen de precieze oorzaak onbekend, artsen spreken dan van idiopathische epilepsie.

Soorten aanvallen

De International League Against Epilepsy (ILAE) heeft een classificatiesysteem ontwikkeld dat epileptische aanvallen indeelt op basis van waar ze in de hersenen beginnen. De twee hoofdcategorieën zijn:

• Focale aanvallen: deze beginnen in een specifiek deel van de hersenen. Iemand kan daarbij vreemde gewaarwordingen hebben, onwillekeurige bewegingen maken, of even niet goed aanspreekbaar zijn, terwijl het bewustzijn soms behouden blijft.
• Gegeneraliseerde aanvallen: hierbij zijn vanaf het begin beide hersenhelften betrokken. Dit kan variëren van korte momenten van afwezigheid (absences) tot heftige, schokkende spiertrekkingen over het hele lichaam (tonisch-klonische aanvallen).

Daarnaast bestaat er een derde categorie voor aanvallen waarvan het beginpunt niet vastgesteld kan worden.

Wat iemand eraan merkt

De verschijnselen lopen enorm uiteen. Sommige mensen ervaren alleen korte momenten waarin ze even “weg” zijn, ze staren voor zich uit en reageren niet. Anderen krijgen onwillekeurige bewegingen, tintelingen, vreemde smaken of geuren, of plotselinge angstgevoelens. Bij de meest bekende vorm (de tonisch-klonische aanval) verstijft het lichaam eerst, waarna er heftige, ritmische spiertrekkingen volgen, soms met bewustzijnsverlies. Na een aanval voelen veel mensen zich verward, uitgeput of suf.

Epilepsie is meer dan alleen de aanvallen zelf. Veel mensen ervaren ook onzekerheid in het dagelijks leven, omdat aanvallen onvoorspelbaar kunnen optreden. De aandoening kan invloed hebben op werk, autorijden en sociale activiteiten.

Epilepsiesyndromen

Naast het type aanval kijken neurologen ook naar het bredere plaatje: de leeftijd waarop de aanvallen begonnen, het patroon op het EEG (hersenfilmpje) en eventuele bijkomende klachten. Wanneer deze kenmerken samen een herkenbaar patroon vormen, spreekt men van een epilepsiesyndroom. De ILAE heeft in 2022 een uitgebreide classificatie gepubliceerd met syndromen die beginnen bij pasgeborenen, kinderen, of op wisselende leeftijd. Het herkennen van een specifiek syndroom helpt bij het inschatten van het verloop.