Wat zijn flavonoïden?

In de wereld van plantaardige voeding kom je de term flavonoïden regelmatig tegen. Het gaat om een omvangrijke familie van natuurlijke verbindingen die als subgroep vallen onder de polyfenolen, stoffen die planten zelf aanmaken als onderdeel van hun stofwisseling. Er zijn meer dan zesduizend verschillende flavonoïden geïdentificeerd, wat ze tot een van de grootste en meest diverse groepen plantenstoffen maakt.

Wat doen flavonoïden in planten?

Planten produceren flavonoïden niet zomaar. Deze stoffen vervullen allerlei functies in het plantenleven. Ze zorgen voor de rode, blauwe, paarse en gele kleuren die je ziet in bloemen, bessen en herfstbladeren. Daarnaast beschermen ze de plant tegen schade door ultraviolet licht, helpen ze bij het aantrekken van bestuivende insecten en spelen ze een rol in de afweer tegen ziekteverwekkers en andere vormen van stress uit de omgeving.

Waar zitten ze in?

Flavonoïden komen wijdverspreid voor in plantaardig voedsel. Denk aan bessen zoals bramen en zwarte bessen, citrusvruchten, appels, uien, rode kool, groene thee, cacao en rode wijn. Ook kruiden als dille en peterselie bevatten ze. Eigenlijk geldt: hoe kleurrijker je bord met groenten en fruit, hoe groter de kans dat je veel verschillende flavonoïden binnenkrijgt.

Belangrijkste subgroepen

Binnen de flavonoïden worden verschillende subgroepen onderscheiden, elk met hun eigen chemische structuur en eigenschappen:

• Flavonolen: onder andere quercetine, te vinden in uien, appels en thee
• Flavonen: aanwezig in kruiden als peterselie en selderij
• Flavanonen: kenmerkend voor citrusvruchten zoals sinaasappels en grapefruits
• Anthocyanidinen: verantwoordelijk voor de dieprode en blauwe kleuren in bessen en rode kool
• Flavan-3-olen: rijkelijk aanwezig in groene thee en cacao
• Isoflavonen: vooral te vinden in sojabonen en andere peulvruchten

Chemisch gezien hebben de meeste flavonoïden een basisstructuur van vijftien koolstofatomen. Het zijn stikstofvrije, wateroplosbare verbindingen die in planten zowel in vrije vorm als gebonden aan suikers voorkomen. Twee van de bekendste en meest onderzochte flavonoïden zijn rutine en hesperidine.

Antioxiderende werking

Flavonoïden staan vooral bekend om hun antioxiderende eigenschappen. Dat betekent dat ze in staat zijn om vrije radicalen (instabiele moleculen die cellen kunnen beschadigen) te neutraliseren. In de voedingsmiddelenindustrie worden ze om die reden ook onderzocht als mogelijk natuurlijk alternatief voor synthetische antioxidanten. In het lichaam zouden ze op vergelijkbare wijze beschermend kunnen werken, al is het wetenschappelijke bewijs voor concrete gezondheidseffecten bij mensen vooralsnog niet overtuigend genoeg om harde conclusies aan te verbinden. Het Voedingscentrum merkt op dat flavonoïden geen essentiële voedingsstoffen zijn en dat onduidelijk blijft of de positieve effecten van groente en fruit specifiek aan flavonoïden toe te schrijven zijn, of aan het totaalplaatje van wat plantaardig voedsel te bieden heeft.