Wat zijn FODMAPs?

FODMAPs is een verzamelnaam voor een groep korteketenkoolhydraten die allemaal één eigenschap delen: ze worden in de dunne darm niet of nauwelijks opgenomen en komen grotendeels onverteerd in de dikke darm terecht. Daar worden ze door darmbacteriën gefermenteerd, wat gasvorming en vochtaantrekking in de darm veroorzaakt. Bij mensen met een gevoelige darm (zoals bij het prikkelbaredarmsyndroom (PDS)) kan dat leiden tot opgeblazen gevoel, buikpijn, winderigheid en veranderingen in het ontlastingspatroon.

De afkorting staat voor Fermentable Oligosaccharides, Disaccharides, Monosaccharides And Polyols. Achter die wetenschappelijke naam gaan heel alledaagse stoffen schuil:

• Oligosacchariden: hieronder vallen fructanen (onder meer in tarwe, ui en knoflook) en galacto-oligosacchariden (GOS, onder meer in peulvruchten).
• Disacchariden: met name lactose, de suiker in melk en zuivelproducten.
• Monosacchariden: specifiek het deel van fructose dat niet goed wordt opgenomen wanneer het in overmaat aanwezig is ten opzichte van glucose, zoals in sommige fruitsoorten en honing.
• Polyolen: suikeralcoholen zoals sorbitol en mannitol, die van nature voorkomen in bepaalde vruchten (zoals pruimen en avocado) en ook als zoetstof worden toegevoegd aan suikervrije producten.

Niet iedereen reageert op dezelfde manier op deze stoffen. Onderzoek laat zien dat er grote individuele verschillen bestaan in hoe het lichaam op FODMAPs reageert. Bij sommige mensen veroorzaken ze nauwelijks klachten, terwijl anderen al bij kleine hoeveelheden last krijgen. Die gevoeligheid hangt samen met factoren als de snelheid waarmee de darm zich beweegt, de samenstelling van de darmflora en de mate waarin de darmwand wordt geprikkeld door rek en gasvorming.

Het concept FODMAPs is vooral bekend geworden in de context van PDS, een aandoening die naar schatting 7 tot 15 procent van de bevolking treft. Voedsel wordt door veel mensen met PDS als een belangrijke trigger van klachten ervaren. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat een voedingspatroon met minder FODMAPs de typische PDS-klachten (buikpijn, een opgeblazen gevoel en een verstoord ontlastingspatroon) bij een aanzienlijk deel van de patiënten kan verminderen. Tegelijkertijd is er ook discussie: grote, langlopende studies ontbreken nog en onderzoekers benadrukken dat de reactie op FODMAPs sterk persoonsgebonden is.

Om voedingsmiddelen als hoog of laag in FODMAPs te classificeren, zijn er wetenschappelijke drempelwaarden vastgesteld voor elk type FODMAP afzonderlijk. Die drempelwaarden zijn gebaseerd op uitgebreide voedingsanalyses en worden internationaal toegepast. Het gaat dus niet om één stof, maar om een heel spectrum aan koolhydraten die elk hun eigen drempelwaarde en effect hebben.