Wat is frostnip?

Wanneer je huid langdurig wordt blootgesteld aan kou of wind, kan er een lichte vorm van koudeletsel ontstaan die bekendstaat als frostnip. Het gaat om de mildste vorm van bevriezingsletsel, waarbij alleen de bovenste huidlaag wordt aangedaan. In tegenstelling tot echte bevriezing (frostbite) ontstaat er bij frostnip geen blijvende weefselschade, de huid herstelt zich volledig zodra ze weer opwarmt.

Hoe het ontstaat

Bij blootstelling aan koude temperaturen trekt het lichaam de bloedvaten in de huid samen om warmteverlies te beperken en de kerntemperatuur op peil te houden. Dit proces heet vasoconstrictie. Bij frostnip is die vasoconstrictie zo sterk dat de bloedtoevoer naar de buitenste huidlaag tijdelijk sterk vermindert. De huid koelt daardoor lokaal af tot net boven het vriespunt, maar het weefsel bevriest nog niet daadwerkelijk. Juist dat onderscheid is belangrijk: zodra de huid wél bevriest en er ijskristallen in het weefsel ontstaan, spreken we van frostbite, een ernstiger probleem.

Wat je eraan merkt

De eerste tekenen zijn een bleek of witachtig uiterlijk van de huid, samen met een tintelend of prikkelend gevoel. Naarmate de kou langer inwerkt, kan het aangedane gebied gevoelloos worden. De plekken die het vaakst worden getroffen zijn de lichaamsdelen die het verst van de romp af liggen en het meest aan de buitenlucht zijn blootgesteld: vingertoppen, tenen, de neus, oren en wangen. Zodra de huid weer opwarmt, keert de doorbloeding terug. Dat gaat vaak gepaard met roodheid, een branderig of jeukend gevoel en soms lichte zwelling. Deze klachten verdwijnen doorgaans binnen korte tijd vanzelf, zonder littekens of blijvende gevolgen.

Verschil met andere koudeletsels

Frostnip wordt soms verward met winterhanden of wintertenen (ook wel chilblains of pernio genoemd), maar dat zijn verschillende aandoeningen. Bij chilblains ontstaan pijnlijke, jeukende en vaak blauwrode zwellingen doordat kleine bloedvaten in de huid beschadigd raken na herhaalde blootstelling aan vochtige kou, zonder dat de huid daadwerkelijk (bijna) bevriest. Frostnip zit juist aan de andere kant van het spectrum: het is het voorstadium van bevriezing, veroorzaakt door droge, intense kou. Het onderscheid met frostbite is er vooral in de diepte van het letsel. Bij frostnip blijft de schade beperkt tot de oppervlakkige huid, terwijl bij frostbite diepere weefsels (inclusief spieren en soms bot) kunnen bevriezen en afsterven.

Frostnip komt het meest voor bij mensen die langdurig buiten zijn in koude, winderige omstandigheden, zoals wintersporters, hardlopers en buitenwerkers. Kinderen en ouderen lopen extra risico, omdat hun lichaam minder goed in staat is de temperatuur te reguleren.