Wat is fysiologisch zout?

De term fysiologisch zout is eigenlijk een verkorting van fysiologische zoutoplossing. Het gaat niet om een speciaal soort zout, maar om een waterige oplossing waarin precies 0,9 gram natriumchloride (NaCl) per 100 milliliter water is opgelost. Die specifieke concentratie is niet willekeurig gekozen: ze zorgt ervoor dat de oplossing isotoon is met het menselijk lichaam. Dat betekent dat de osmotische druk (de kracht waarmee water door celmembranen wordt aangetrokken) gelijk is aan die van bloed en weefselvocht. Breng je een isotone vloeistof in contact met lichaamscellen, dan zwellen die cellen niet op en krimpen ze niet. Dat maakt fysiologisch zout bijzonder geschikt voor medisch gebruik.

In de Engelstalige medische wereld wordt het vaak normal saline of physiological saline genoemd. Die naam “normal” is overigens wat misleidend. Onderzoekers hebben erop gewezen dat de samenstelling van 0,9% NaCl niet exact overeenkomt met de elektrolytenbalans van bloedplasma. Bloedplasma bevat naast natrium en chloride ook kalium, calcium, bicarbonaat en andere stoffen. De chlorideconcentratie in fysiologisch zout ligt zelfs hoger dan in bloed. Bij het toedienen van grote hoeveelheden via een infuus kan dat de zuur-base-balans van het lichaam beïnvloeden en in sommige gevallen leiden tot een lichte verzuring (hyperchloremische acidose). Voor de meeste dagelijkse toepassingen (zoals het spoelen van de neus of het reinigen van een wondje) speelt dit geen rol, maar in de klinische setting is het een belangrijk aandachtspunt.

Fysiologisch zout komt in allerlei situaties voor. Het wordt gebruikt om wonden schoon te spoelen, contactlenzen te bewaren, de neus te spoelen bij verkoudheid en als draagstoffen voor injecties. In ziekenhuizen is het een van de meest toegediende infuusvloeistoffen, bijvoorbeeld bij uitdroging of bloedverlies. Ook in wetenschappelijk onderzoek is het een veelgebruikt medium: van het testen van botweefsel tot het bestuderen van corrosie bij medische implantaten, steeds dient fysiologisch zout als standaardvloeistof die de omstandigheden in het lichaam nabootst.

Hoewel de oplossing simpel lijkt (alleen zout en water) is de zuiverheid van beide ingrediënten in medische toepassingen streng gecontroleerd. Fysiologisch zout voor klinisch gebruik wordt steriel bereid en verpakt, zodat het veilig in het lichaam kan worden gebracht.