Wat zijn fytochemicaliën?

In elke plant zitten naast bekende voedingsstoffen zoals vitamines en mineralen ook honderden andere verbindingen die de plant zelf aanmaakt. Deze stoffen worden fytochemicaliën genoemd, ook wel fytonutriënten of in het Engels phytochemicals. Het zijn zogenaamde secundaire plantmetabolieten: stoffen die de plant niet nodig heeft om te groeien, maar die wél een functie vervullen, bijvoorbeeld als bescherming tegen vraat, UV-straling of ziekteverwekkers.

Waar zitten ze in?

Fytochemicaliën komen in grote verscheidenheid voor in kleurrijke groenten en fruit, volle granen, peulvruchten, kruiden, noten en zaden. De felle kleuren van bosbessen, tomaten, wortels en rode kool zijn voor een groot deel te danken aan deze stoffen. Maar ook minder opvallende voedingsmiddelen zoals thee, olijfolie en knoflook bevatten er veel van.

Belangrijke groepen

Er zijn duizenden verschillende fytochemicaliën geïdentificeerd. Ze worden ingedeeld in grote families op basis van hun chemische structuur:

• Flavonoïden: een zeer brede groep waartoe onder meer quercetine, kaempferol, catechine en rutine behoren. Ze komen voor in uien, appels, thee en cacao.
• Carotenoïden: de pigmenten die groenten en fruit geel, oranje of rood kleuren, zoals bètacaroteen en lycopeen.
• Polyfenolen: een overkoepelende categorie waar flavonoïden onder vallen, maar ook rozemarijnzuur en andere fenolverbindingen.
• Anthocyanen: de paars-blauwe kleurstoffen in bessen, rode druiven en aubergine.
• Isoflavonen: komen vooral voor in soja en andere peulvruchten en hebben een structuur die lijkt op die van oestrogeen.
• Glucosinolaten: zwavelhoudende stoffen die typisch zijn voor kruisbloemigen zoals broccoli, bloemkool en boerenkool.

Wat doen ze in het lichaam?

Fytochemicaliën zijn geen vitamines of mineralen en er bestaan geen officiële aanbevolen dagelijkse hoeveelheden voor. Toch laat een groeiend aantal onderzoeken zien dat ze biologisch actief zijn in het menselijk lichaam. Veel fytochemicaliën werken als antioxidant: ze helpen cellen beschermen tegen schade door vrije radicalen. Andere hebben ontstekingsremmende eigenschappen of beïnvloeden de manier waarop het lichaam omgaat met suikers en vetten. Zo is er onderzoek naar de rol van stoffen als quercetine en kaempferol bij de insulinegevoeligheid en naar de beschermende werking van flavonoïden zoals resveratrol op het hart- en vaatstelsel.

Belangrijk om te weten is dat fytochemicaliën zelden geïsoleerd werken. In een stuk fruit of een portie groente zitten tientallen van deze stoffen bij elkaar en ze lijken elkaar onderling te versterken. Dat is een van de redenen waarom een gevarieerd voedingspatroon met veel plantaardig voedsel zo vaak in verband wordt gebracht met een goede gezondheid, het gaat niet om één wonderstof, maar om het samenspel van vele verbindingen.