Wat is gastro-oesofageale refluxziekte (GERD)?

Wanneer je eet, glijdt voedsel via de slokdarm naar de maag. Onderaan de slokdarm zit een ringvormige spier, de onderste slokdarmsfincter, die normaal gesproken als een ventiel werkt: hij laat voedsel door naar beneden en sluit zich daarna weer. Bij gastro-oesofageale refluxziekte (vaak afgekort als GERD, naar het Engelse gastroesophageal reflux disease) functioneert deze sfincter niet goed genoeg. Het ventiel gaat op verkeerde momenten open of sluit niet volledig, waardoor zure maaginhoud terugvloeit richting de slokdarm. Dat terugvloeien heet reflux.

Op zich is af en toe een beetje reflux heel gewoon, de meeste mensen hebben daar weleens last van. Het wordt pas als ziekte beschouwd wanneer het regelmatig en langdurig optreedt en wanneer het klachten veroorzaakt of het slijmvlies van de slokdarm beschadigt. De slokdarmwand is namelijk niet bestand tegen het agressieve maagzuur en bij herhaalde blootstelling kan er irritatie en ontsteking ontstaan.

Klachten en verschijningsvormen

Het meest herkenbare symptoom is zuurbranden (heartburn): een brandend gevoel achter het borstbeen dat vaak omhoog trekt richting de keel. Daarnaast komt regurgitatie veel voor, het gevoel dat er zure of bittere vloeistof omhoogkomt in de mond. Andere veelvoorkomende klachten zijn een zere keel, moeite met slikken, een naar gevoel in de maagstreek en een zuur smaakje.

Naast deze klassieke klachten bestaan er ook zogenaamde extra-oesofageale verschijnselen: klachten die buiten de slokdarm optreden. Denk aan chronische hoest, heesheid, keelpijn of verergering van astma. Het verband tussen reflux en deze klachten is niet altijd eenvoudig vast te stellen, omdat ze ook heel andere oorzaken kunnen hebben.

Wie krijgt het en waarom

Verschillende factoren vergroten de kans op GERD. Overgewicht speelt een belangrijke rol, omdat extra druk op de buik het terugvloeien van maaginhoud bevordert. Een hiatus hernia (een toestand waarbij een deel van de maag door het middenrif omhoog schuift) maakt reflux eveneens waarschijnlijker. Roken, alcoholgebruik en zwangerschap zijn andere bekende risicofactoren. Ook het moment waarop je gaat liggen na het eten kan meespelen: wie kort na een maaltijd plat gaat liggen, geeft de zwaartekracht minder kans om de maaginhoud op zijn plek te houden.

Bij kinderen en zuigelingen komt reflux ook voor, maar het beeld verschilt. Jonge baby’s spugen regelmatig, wat meestal onschuldig is en vanzelf overgaat. Pas wanneer er alarmsignalen zijn (zoals onvoldoende groei, bloed bij het spugen, of verslikken tijdens de voeding) spreekt men bij kinderen van refluxziekte.

Mogelijke gevolgen

Wanneer het slokdarmslijmvlies langdurig wordt blootgesteld aan maagzuur, kan er oesofagitis ontstaan: een ontsteking van de slokdarmwand. In sommige gevallen leidt dit tot zweertjes, vernauwing van de slokdarm of slikproblemen. Een bijzondere complicatie is de Barrett-slokdarm, waarbij het normale slijmvlies verandert in een ander type weefsel. Dit wordt beschouwd als een risicofactor voor slokdarmkanker, al komt die ontwikkeling bij een klein deel van de mensen met Barrett-slokdarm daadwerkelijk voor.

Naar schatting ervaart tot wel 20 à 30 procent van de westerse bevolking regelmatig refluxklachten, waarmee GERD tot de meest voorkomende spijsverteringsaandoeningen behoort. Er wordt onderscheid gemaakt tussen erosieve refluxziekte (waarbij er zichtbare schade aan het slokdarmslijmvlies is) en niet-erosieve refluxziekte (NERD), waarbij iemand wel typische klachten heeft maar de slokdarm er bij onderzoek normaal uitziet.