Wat is glucose?

In je lichaam draait vrijwel alles op glucose. Het is een enkelvoudige suiker, een zogenaamd monosacharide en de meest voorkomende suiker in de natuur. Wanneer je koolhydraten eet, zoals brood, rijst, fruit of aardappelen, breekt je spijsvertering die grotendeels af tot glucose. Via je bloed bereikt het vervolgens je cellen, waar het wordt omgezet in energie.

Hoe glucose in je lichaam werkt

Na een maaltijd stijgt de hoeveelheid glucose in je bloed, je bloedsuikerspiegel. Je alvleesklier reageert daarop door het hormoon insuline af te geven. Insuline zorgt ervoor dat cellen glucose uit het bloed kunnen opnemen en gebruiken. Daalt je bloedsuiker juist te ver, dan maakt je alvleesklier het hormoon glucagon aan, dat opgeslagen glucose weer vrijmaakt. Samen houden deze twee hormonen je bloedsuikerspiegel in balans.

Die balans is belangrijk. Een structureel te hoge bloedsuikerspiegel (zoals bij diabetes) kan op den duur schade veroorzaken aan bloedvaten, zenuwen en organen. Een te lage bloedsuikerspiegel (hypoglykemie) kan leiden tot trillen, duizeligheid, verwardheid en in ernstige gevallen bewusteloosheid.

Glucose en de hersenen

Je hersenen zijn bijzonder afhankelijk van glucose. Hoewel ze maar zo’n twee procent van je lichaamsgewicht uitmaken, verbruiken ze een aanzienlijk deel van de beschikbare glucose. De hersenen slaan wel een beperkte voorraad glucose op als glycogeen, vooral in ondersteunende cellen die astrocyten heten. Toch blijven ze sterk afhankelijk van aanvoer via het bloed. Speciale transporteiwitten, de zogenaamde GLUT-transporters, sluizen glucose door de celmembranen van zenuwcellen naar binnen. Verstoringen in dit transport worden in verband gebracht met neurologische aandoeningen.

Meten van glucose

De bloedsuikerspiegel wordt in de medische praktijk regelmatig gemeten, bijvoorbeeld bij een nuchtere bloedtest of met een vingerprik. Mensen met diabetes gebruiken steeds vaker een continue glucosemonitor (CGM): een klein sensortje onder de huid dat dag en nacht de glucosewaarden bijhoudt. Daarnaast kan glucose ook worden gemeten in hersenvocht (liquor). De glucosewaarde in hersenvocht ligt normaal gesproken tussen de 50 en 80 mg per 100 ml en geeft artsen aanwijzingen bij het opsporen van infecties, ontstekingen of tumoren in het zenuwstelsel.

In de chemie heeft glucose de molecuulformule C₆H₁₂O₆. Planten maken het aan tijdens de fotosynthese uit water en koolstofdioxide. Het is daarmee niet alleen de brandstof van ons lichaam, maar ook een van de meest fundamentele bouwstenen in de levende natuur.