Wat is glutathion?

In bijna elke cel van je lichaam zit een kleine maar bijzonder belangrijke stof: glutathion (afgekort als GSH). Het is een zogenaamd tripeptide, wat betekent dat het is opgebouwd uit drie aminozuren: glutaminezuur, cysteïne en glycine. Ondanks die eenvoudige bouwstenen speelt glutathion een opvallend veelzijdige rol in je lichaam. Het wordt vaak aangeduid als de belangrijkste lichaamseigen antioxidant en dat is niet zonder reden.

Wat glutathion doet

De bekendste functie van glutathion is het beschermen van cellen tegen oxidatieve stress. Dat is een situatie waarin er te veel reactieve zuurstofverbindingen (vrije radicalen) aanwezig zijn ten opzichte van de beschermende stoffen die ze onschadelijk maken. Glutathion neutraliseert deze vrije radicalen rechtstreeks, maar werkt ook als hulpstof (cofactor) voor enzymen die hetzelfde doen. Een belangrijk voorbeeld is de enzymfamilie glutathionperoxidase (GPx), waarvan inmiddels acht varianten bekend zijn. Deze enzymen zijn afhankelijk van glutathion om schadelijke stoffen zoals peroxiden en lipideperoxiden af te breken.

Naast die antioxidantfunctie helpt glutathion bij het onschadelijk maken van lichaamsvreemde stoffen, denk aan gifstoffen en bepaalde afbraakproducten van medicijnen. Dit proces, detoxificatie genoemd, vindt vooral in de lever plaats. Daarnaast fungeert glutathion als een soort opslagvorm voor cysteïne, een aminozuur dat het lichaam op veel plekken nodig heeft maar dat in vrije vorm niet heel stabiel is.

Waar het voorkomt en waarom het ertoe doet

Glutathion komt in hoge concentraties voor in vrijwel alle lichaamscellen, van levercellen tot hersenneuronen. Die brede aanwezigheid zegt iets over hoe fundamenteel de stof is voor het dagelijks functioneren van het lichaam. Het speelt een rol bij het in stand houden van de zogenaamde redoxbalans, het evenwicht tussen oxidatie en reductie in cellen. Wanneer dat evenwicht verstoord raakt, kunnen cellen beschadigd raken of zelfs afsterven.

Onderzoek laat zien dat een verstoorde glutathionhuishouding betrokken is bij uiteenlopende aandoeningen. Bij neurodegeneratieve ziekten zoals Alzheimer is er verband gevonden tussen een tekort aan glutathionperoxidase-activiteit en een vorm van celdood die ferroptose wordt genoemd, een proces waarbij ophoping van schadelijke vetten in celmembranen leidt tot het afsterven van zenuwcellen. Ook bij diabetes met nierschade is een verband waargenomen tussen verminderde glutathionperoxidase-activiteit en toegenomen oxidatieve stress. En bij vruchtbaarheidsproblemen, zowel bij mannen als vrouwen, blijkt oxidatieve stress (en daarmee de beschikbaarheid van glutathion) een relevante factor.

Glutathion bestaat in twee vormen: een gereduceerde vorm (GSH, de actieve variant) en een geoxideerde vorm (GSSG). De verhouding tussen die twee vormen geeft een indicatie van hoe goed een cel in staat is om oxidatieve stress het hoofd te bieden. In gezonde cellen overheerst de gereduceerde, actieve vorm ruimschoots.

Het is goed om te weten dat glutathion niet alleen bij mensen voorkomt. De stof is wijdverbreid in de natuur: bij dieren, planten, schimmels en zelfs bij bepaalde bacteriën. Dat wijst erop dat het een evolutionair zeer oud en bewaard gebleven beschermingsmechanisme is.