Wat is hallux valgus?

Bij hallux valgus wijkt de grote teen geleidelijk af richting de kleinere tenen. Tegelijkertijd steekt het kopje van het eerste middenvoetsbeentje naar buiten, waardoor er een opvallende bult ontstaat aan de binnenzijde van de voet, ter hoogte van het basisgewricht van de grote teen. In de volksmond wordt die bult vaak een knobbelteen genoemd; in het Engels spreekt men van een bunion.

Hoe het ontstaat

De afwijking is driedimensionaal en complexer dan op het eerste gezicht lijkt. Het middenvoetsbeentje draait en verschuift naar binnen, terwijl de grote teen tegelijkertijd kantelt en naar buiten buigt. Daardoor raken de sesambotjes (twee kleine botjes onder het gewricht) uit hun normale positie. Het gewricht verliest zo stap voor stap zijn natuurlijke uitlijning.

De precieze oorzaak staat nog ter discussie in de wetenschap, maar er zijn duidelijke risicofactoren. Vrouwen worden aanzienlijk vaker getroffen dan mannen. Erfelijkheid speelt een belangrijke rol: als hallux valgus in je familie voorkomt, is de kans groter dat je het zelf ook ontwikkelt. Nauw of puntig schoeisel en hoge hakken verhogen het risico, doordat ze de grote teen langdurig in een onnatuurlijke stand duwen. Daarnaast neemt de kans toe met de leeftijd. Bepaalde voetvormen, zoals een spreidvoet of een afwijkende stand van het eerste middenvoetsbeentje (metatarsus adductus), maken iemand extra vatbaar.

Wat je eraan merkt

Het meest zichtbare kenmerk is de knobbel aan de binnenkant van de voet. Die plek kan rood worden, opzwellen en pijnlijk aanvoelen, vooral als schoenen erop drukken. De grote teen kan zo ver afbuigen dat hij over of onder de tweede teen schuift. Soms ontstaat er slijmbeursontsteking (bursitis) rond het gewricht, of ontwikkelt zich op den duur artrose. Het lopen kan ongemakkelijk worden doordat de drukverdeling over de voet verandert.

Het proces verloopt vrijwel altijd geleidelijk, van een lichte scheefstand die nauwelijks opvalt tot een forse afwijking die dagelijks klachten geeft. Niet iedereen met een hallux valgus heeft overigens pijn; sommige mensen hebben een duidelijk zichtbare afwijking zonder er veel last van te ervaren.

Hoe vaak komt het voor

Hallux valgus is een van de meest voorkomende voetafwijkingen wereldwijd. Uit een grootschalige systematische review blijkt dat de aandoening bij een aanzienlijk deel van de bevolking voorkomt, met hogere cijfers bij vrouwen en ouderen. Een vergelijkbare afwijking kan ook optreden bij de kleine teen; dat wordt een bunionette (of kleermakersbult) genoemd.