Wat zijn hangende oogleden of wenkbrauwen?

Wanneer het bovenooglid lager hangt dan normaal, of wanneer de wenkbrauw naar beneden zakt, spreken artsen van ptosis (ook wel blepharoptosis genoemd) respectievelijk browptosis. Soms is er geen sprake van een echt hangend ooglid, maar van een overschot aan huid op het bovenooglid, dat heet dermatochalasis. Deze drie aandoeningen worden in de praktijk vaak door elkaar gehaald omdat ze op het eerste gezicht op elkaar lijken, maar ze hebben elk een eigen oorzaak en mechanisme.

Hoe ontstaat het?

Bij ptosis is het probleem dat de spier die het bovenooglid optilt (de musculus levator palpebrae) niet goed functioneert. Dat kan aangeboren zijn: sommige kinderen worden geboren met een ooglid dat vanaf de geboorte te laag staat. In dat geval is het spierweefsel vaak deels vervangen door bindweefsel, waardoor de spier minder kracht kan leveren. Ptosis kan ook later in het leven ontstaan, bijvoorbeeld door veroudering, neurologische aandoeningen zoals het syndroom van Horner, of spierziekten. Bij ouderen is de meest voorkomende vorm de zogenaamde aponeurotische ptosis, waarbij de peesplaat van de ooglidspier uitrekt of loslaat.

Browptosis ontstaat doordat de huid en het weefsel van het voorhoofd geleidelijk slapper worden, waardoor de wenkbrauw naar beneden zakt. Dermatochalasis is simpelweg een overschot aan huid in het bovenooglid, vaak als gevolg van het natuurlijke verouderingsproces waarbij de huid haar elasticiteit verliest.

Wat merk je eraan?

Het meest opvallende kenmerk is dat het oog er kleiner of vermoeider uitziet dan normaal. Bij milde vormen is het vooral een cosmetisch verschijnsel. Bij ernstiger vormen kan het hangende ooglid het bovenste deel van het gezichtsveld blokkeren, waardoor iemand moeite heeft met lezen, autorijden of traplopen. Mensen compenseren dit vaak onbewust door hun wenkbrauwen op te trekken of het hoofd achterover te kantelen, dat kan op den duur hoofdpijn of vermoeidheid rond de ogen veroorzaken.

Bij kinderen met aangeboren ptosis is er een extra risico: als het ooglid de pupil bedekt, kan het oog zich niet goed ontwikkelen. Dit kan leiden tot amblyopie (een lui oog), scheelzien of refractieafwijkingen. Uit een grootschalige analyse blijkt dat deze oogproblemen opvallend vaak voorkomen bij kinderen met aangeboren ptosis, wat het belang van vroegtijdige herkenning onderstreept.

Hoe vaak komt het voor en bij wie?

Ptosis kan op elke leeftijd voorkomen. De aangeboren vorm is relatief zeldzaam en kan aan één of beide ogen optreden. Soms komt het voor in combinatie met andere aandoeningen, zoals het Marcus Gunn-syndroom (waarbij het ooglid meebeweegt met kaakbewegingen) of het syndroom van Duane (een oogbewegingsstoornis). De verworven vorm is veel vaker en neemt toe met de leeftijd. Onderzoek onder volwassenen van middelbare leeftijd en ouder laat zien dat ptosis in die groep vrij veel voorkomt. Dermatochalasis en browptosis zijn typische ouderdomsverschijnselen en worden bij vrijwel iedereen in meer of mindere mate zichtbaar naarmate de jaren vorderen.

Het onderscheid tussen ptosis, dermatochalasis en browptosis is belangrijk omdat ze elk een ander mechanisme hebben, ook al zien ze er voor de leek soms hetzelfde uit.