Wat is haringworm?

De haringworm is de volksnaam voor de larve van Anisakis, een parasitaire rondworm die leeft in zeevissen. De naam is wat misleidend: de worm komt niet alleen in haring voor, maar ook in makreel, sprot, tonijn, wilde zalm en tal van andere zeevissoorten. In gekweekte zalm wordt de parasiet niet aangetroffen. De medische term voor een besmetting met deze worm is anisakiasis (ook wel anisakiose genoemd).

Hoe een besmetting ontstaat

Mensen raken besmet door het eten van rauwe, onvoldoende verhitte of licht gemarineerde vis waarin levende Anisakis-larven zitten. Gerechten als sushi, sashimi, ceviche en zure haring zijn daarom de bekendste besmettingsbronnen. In Spanje worden gemarineerde ansjovis als belangrijkste voedselbron beschouwd, terwijl in Italië de meeste gevallen zijn teruggevoerd op rauwe of licht bewerkte vis. De larven bevinden zich vooral in de buikholte en ingewanden van de vis, maar kunnen ook naar het spierweefsel migreren, juist het deel dat je eet.

Wat er in het lichaam gebeurt

Wanneer een levende larve wordt ingeslikt, kan deze zich proberen in te boren in de wand van de maag of darm. Dat leidt tot een lokale ontstekingsreactie. Klachten ontstaan meestal binnen enkele uren tot dagen na het eten van besmette vis. De meest voorkomende symptomen zijn heftige buikpijn, misselijkheid en diarree. In sommige gevallen kan de larve een bloeding in de maagwand veroorzaken. Naast de directe maag-darmklachten kan Anisakis ook allergische reacties uitlokken. Die variëren van milde huiduitslag tot ernstigere overgevoeligheidsreacties. Onderzoek laat zien dat sensibilisatie (het ontwikkelen van een allergische gevoeligheid voor eiwitten van de worm) wereldwijd toeneemt en soms wordt verward met andere allergische of spijsverteringsaandoeningen.

Hoe vaak het voorkomt

Anisakiasis wordt het vaakst gemeld in landen waar veel rauwe vis wordt gegeten, zoals Japan en Spanje. In Europa lijkt Spanje de hoogste incidentie te hebben. In Nederland komt de besmetting vrijwel niet voor, omdat alle vis die bestemd is om rauw gegeten te worden verplicht diepgevroren moet zijn geweest. Bevriezing doodt de larven effectief. Toch is anisakiasis wereldwijd een opkomende zoönose: door de groeiende populariteit van rauwe visgerechten neemt het risico op besmetting toe. Tegelijkertijd wordt de aandoening waarschijnlijk ondergediagnosticeerd, omdat de klachten sterk lijken op andere maag-darmproblemen.

De larven komen overigens wijdverspreid voor in zeevissen. Een meta-analyse van vis uit de Middellandse Zee vond Anisakis-larven in zowel ingewanden als spierweefsel van diverse soorten, zij het met een relatief lage prevalentie in het spierweefsel. De mate van besmetting verschilt sterk per vissoort, vangstgebied en seizoen.