Wat zijn hart- en vaatziekten?

Wanneer artsen spreken over hart- en vaatziekten (vaak afgekort als HVZ, of in het Engels cardiovascular disease, CVD), bedoelen ze het brede scala aan aandoeningen die betrekking hebben op het hart en het bloedvatenstelsel. Dat stelsel (bestaande uit slagaders, aders en haarvaten) zorgt ervoor dat zuurstofrijk bloed vanuit het hart naar elk deel van je lichaam stroomt en weer terugkeert. Zodra er ergens in dat systeem iets misgaat, kan dat verstrekkende gevolgen hebben.

Welke aandoeningen vallen eronder?

De term dekt een groot aantal ziektebeelden. De belangrijkste zijn:

• Coronaire hartziekten: vernauwing van de kransslagaders die het hart van bloed voorzien, wat kan leiden tot een hartinfarct.
• Beroerte (CVA): een plotselinge onderbreking van de bloedtoevoer naar een deel van de hersenen, door een verstopping (herseninfarct) of een bloeding (hersenbloeding).
• Perifeer arterieel vaatlijden: vernauwde slagaders in vooral de benen, soms herkenbaar als etalagebenen.
• Aortaziekten: aandoeningen van de aorta, de grootste slagader in het lichaam, waaronder aneurysma’s.
• Hartfalen, hartklepafwijkingen, hartritmestoornissen en aangeboren hartafwijkingen.

Daarnaast worden ook reumatische hartziekte, cardiomyopathie en trombose tot de hart- en vaatziekten gerekend. Er wordt onderscheid gemaakt tussen verworven aandoeningen (die in de loop van het leven ontstaan) en aangeboren (congenitale) afwijkingen waarmee iemand wordt geboren.

Hoe ontstaan ze?

Bij veruit de meeste hart- en vaatziekten speelt atherosclerose een centrale rol: een geleidelijke ophoping van vet, cholesterol en andere stoffen aan de binnenkant van de slagaderwanden. Die ophoping maakt de vaten stijver en nauwer, waardoor het bloed er moeilijker doorheen stroomt. Scheurt zo’n vetophoping open, dan kan er een bloedstolsel ontstaan dat een slagader volledig afsluit, met een hartinfarct of herseninfarct als mogelijk gevolg.

Verschillende factoren verhogen het risico op dit proces. Een hoge bloeddruk, verhoogd cholesterol, diabetes en overgewicht zijn bekende risicofactoren. Ook roken, te weinig bewegen en langdurige stress dragen bij. Voeding speelt eveneens een rol: een eetpatroon met veel verzadigd vet, zout en bewerkte producten kan de kans op vaatschade vergroten, terwijl een voedingspatroon rijk aan groenten, fruit, volkoren en vis juist beschermend lijkt te werken.

Wat merk je ervan?

Veel hart- en vaatziekten ontwikkelen zich jarenlang zonder merkbare klachten. Soms is een hartinfarct of beroerte het eerste teken dat er iets aan de hand is. Wanneer er wel symptomen optreden, hangt het sterk af van welke aandoening het betreft. Pijn of een drukkend gevoel op de borst (angina pectoris) kan wijzen op vernauwde kransslagaders. Kortademigheid en vermoeidheid kunnen passen bij hartfalen. Plotselinge uitvalsverschijnselen (een hangende mondhoek, krachtsverlies in een arm) zijn alarmsignalen van een beroerte.

Hoe vaak komt het voor?

Hart- en vaatziekten behoren wereldwijd tot de belangrijkste doodsoorzaken. In de westerse wereld zijn ze al decennia de nummer één. Alleen al in de Verenigde Staten krijgen jaarlijks naar schatting ruim 600.000 mensen voor het eerst een hartinfarct en een vergelijkbaar aantal een eerste beroerte. In Nederland staan hart- en vaatziekten eveneens hoog in de lijst van meest voorkomende doodsoorzaken. Het risico neemt toe met de leeftijd, maar ook jongere mensen kunnen erdoor getroffen worden, zeker wanneer meerdere risicofactoren samenkomen.