Wat is hartblok?

Bij een hartblok, in medisch jargon ook wel atrioventriculair blok of AV-blok genoemd, worden de elektrische signalen die je hartslag aansturen vertraagd of geblokkeerd op hun weg door het hart. Normaal gesproken ontstaat elk hartslagimpuls in de sinusknoop, een klein stukje weefsel bovenin het hart dat als natuurlijke pacemaker werkt. Van daaruit reist het signaal via een geleidingsbundel (de bundel van His) naar de onderkamers (ventrikels), zodat boven- en onderkamers mooi op elkaar afgestemd samentrekken. Bij een hartblok hapert die overdracht ergens onderweg.

Drie graden van ernst

Hartblok wordt ingedeeld in drie graden, afhankelijk van hoe ernstig de geleidingsstoornis is:

• Eerstegraads hartblok: het signaal komt wél aan in de onderkamers, maar met vertraging. Dit geeft zelden klachten en wordt vaak bij toeval ontdekt.
• Tweedegraads hartblok: sommige signalen bereiken de onderkamers niet. Het hart kan daardoor slagen overslaan en onregelmatig kloppen. Dit kan lichte duizeligheid of vermoeidheid veroorzaken, maar kan in bepaalde gevallen ook ernstiger zijn.
• Derdegraads hartblok (compleet hartblok): er komt helemaal geen signaal meer door van de bovenste naar de onderste kamers. De onderkamers gaan dan op eigen kracht kloppen, maar veel langzamer. Daardoor kan het hart onvoldoende bloed rondpompen, met flauwvallen, ernstige vermoeidheid en kortademigheid als gevolg.

Hoe het ontstaat

De oorzaken lopen uiteen. Bij volwassenen is slijtage aan het geleidingssysteem door veroudering de meest voorkomende reden. Daarnaast kunnen hartaandoeningen, ontstekingen of infecties het geleidingsweefsel beschadigen. In zeldzame gevallen kan een auto-immuunreactie, zoals bij acuut reuma, een compleet hartblok veroorzaken. Bij kinderen en pasgeborenen is de situatie anders: aangeboren hartblok komt voor bij ongeveer 1 op de 15.000 tot 20.000 levendgeborenen en kan samenhangen met een structurele hartafwijking of met antistoffen die de moeder tijdens de zwangerschap overdraagt.

Wat je eraan merkt

De klachten hangen sterk af van de graad. Bij een eerstegraads blok merk je meestal niets. Bij een tweedegraads blok kun je last krijgen van duizeligheid, het gevoel dat je hart een slag overslaat, of lichte flauwte. Een derdegraads blok kan zich uiten in ernstige duizeligheid, flauwvallen, pijn op de borst, kortademigheid en aanhoudende vermoeidheid. Sommige mensen ontdekken hun hartblok pas wanneer er om een andere reden een hartfilmpje (ECG) wordt gemaakt.

Hartblok kan tijdelijk zijn (bijvoorbeeld na een infectie) of blijvend. De ernst en het verloop verschillen sterk van persoon tot persoon en niet iedereen met een hartblok heeft daar ook daadwerkelijk last van.